CBS cijfers "Duurzame" Elektriciteit in Nederland 2009

Voor gegevens uit eerdere CBS rapporten:
2010 ... 2005

Op deze pagina enkele grafieken die ik heb gemaakt op basis van de cijfers voor de ontwikkeling van de productie van "duurzame" (of: als "duurzaam" door CBS gedefinieerde cq. door EZ "als zodanig beschouwde"...) elektriciteit in Nederland. En het aandeel ervan in het totale elektriciteitsverbruik. Status: tweede helft van 2009. NB: 2009 voorlopige cijfers!!!

Voor een uitgebreide analyse van duurzame energie in Nederland in een ouder rapport van CBS (ook andere DE opties, vergelijking met andere EU landen, veel tale-telling grafieken), zie de analyse voor 2005.

Voor een (deprimerende) vergelijking met hoe Nederland "het" doet t.o.v. andere EU landen, zie het overzicht voor Europa (EU27).

Voorlopige resultaten CBS voor 2009 (publ. datum: 24 februari 2010) tegen het licht gehouden door o.a. Paul Cohn: bijdrage op de Externen pagina, kijk ook op Windservice Holland.

Productie "duurzame" elektriciteit per jaar per marktsegment
Productie "duurzame" elektriciteit laatste 6 kwartalen (2008 - 2009-II)
Aandeel in totaal elektriciteitsverbruik per jaar per marktsegment uitgesplitst
Aandeel in totaal elektricitetsverbruik per jaar marktsegmenten gestapeld
Aandeel in totaal elektriciteitsverbruik laatste 6 kwartalen (2008 - 2009-II)
Aandeel in totaal elektriciteitsverbruik laatste 6 kwartalen gestapeld
Aandeel in totaal elektriciteitsverbruik kwartalen - cumulatie volgens CBS
Productie zonnestroom per jaar per marktsegment uitgesplitst
Productie zonnestroom per jaar marktsegmenten gestapeld

Introductie

De cijfers komen van deze Statline pagina, en zijn in de vorm van o.a. Excel data te downloaden. Polder PV maakte daarvan de volgende grafieken (er zijn er natuurlijk veel meer te maken). Helaas zijn van verschillende opwekkingsvormen géén kwartaalcijfers, maar uitsluitend jaarcijfers bekend (CBS tabellen: "gegevens ontbreken"). Dit voor de zoveelste maal in schrijnend contrast tot Duitsland, waar maandelijks alle onder het EEG vallende productie en ook het totale elektriciteitsverbruik zeer nauwgezet wordt bijgehouden (omdat sowieso alles wordt bemeten en maandelijks wordt uitbetaald...). NB: voor "Biogas op landbouwbedrijven" zijn er wel kwartaalcijfers beschikbaar, voor de overige biogas categorieën echter niet. Omdat daardoor de "lumpsom biogas, totaal" niet berekend kan worden per kwartaal, zijn deze cijfers niet terug te vinden in de kwartaalcijfer grafieken. Biogas op landbouwbedrijven maakt ongeveer de helft uit van het totaal aan biogas productie (bijv. 341 van in totaal 693 GWh in heel 2008). Zie daarvoor de jaargrafieken.

Ik heb enkele deelcategorieën "gelumpt" om een niet al te druk beeld te krijgen (het gaat om zeer kleine dan wel niet zeer grote marktsegmenten). De twee "lump" posten zijn:

Zonnestroom, totaal. Bevat curieuzerwijs en totaal oncontroleerbaar berekende productie (!) van "autonome" PV systeempjes, netgekoppelde systemen in eigendom van energiebedrijven, en, de bulk, netgekoppeld overig.

Biogas, totaal. Bevat de volgende deelsegmenten: Biogas uit stortplaatsen, Biogas uit rioolwaterzuiveringsinstallaties, Biogas op landbouwbedrijven, resp. Biogas, overig.

Die verzamelpost "biogas, totaal" kan ook onder "biomassa totaal" worden geschoven (CBS heeft daarvoor zelfs een aparte regel in de statistieken), maar omdat daar grote andere "spelers" in zitten, heb ik die laatsten allemaal apart opgevoerd om de impact daarvan te laten zien. Diverse "biomassa" opties kunnen beslist als zeer fragenswürdige "duurzame" productiewijzen worden gezien en het is daarom erg belangrijk om het (hoge!!!) aandeel van die productiewijzen goed zichtbaar te laten worden voor het publiek...

Alle overige opgevoerde segmenten heb ik als zodanig in de grafieken opgenomen.

Productie "duurzame" elektriciteit per jaar per marktsegment

Figuur hierboven: Productie van "duurzame" elektriciteit in de jaren 2000 en 2005-2008 in GWh/jaar. NB: definitieve cijfers! Dominantie van biomassa, tijdelijke terugval in 2007 (palmolie "crisis"), maar weer fors stijgend in 2008. Windenergie groeit gestaag door. Ook andere biomassa vernietiging wordt belangrijker, en er is een absurd aandeel uit AVI's (vuilverbranding waarvan de "biogene fractie" berekend voor "duurzaam" wordt gerekend...). Waterkracht neemt als echt duurzame optie (mits kleinschalig) gelukkig ook belangrijker. Ook biovergisters nemen toe: mits van duurzame landbouw en veeteelt (!!!) een wenselijke (indien ook: streekgebonden) ontwikkeling.

In de volgende grafiek wordt de productie voor de laatste zes kwartalen weergegeven.

Let op: figuur is onvolledig, want kwartaalcijfers voor deelsegmenten zonnestroom, totaal, resp. biogas, totaal zijn niet voorhanden! (legendatitels geïnverteerd weergegeven).

Als de vorige grafiek, maar nu de laatste zes kwartalen inclusief de eerste twee van 2009 (de laatstgenoemde twee* zijn nog geen definitieve cijfers!). Uitsplitsing naar soort bron, waarbij er helaas géén gegevens beschikbaar zijn van zonnestroom resp. biogas (geïnverteerde legenda titels). Let op de gigantische dip in windenergie opwek (slecht, windstil 2e na een eerste, windrijk kwartaal in 2008), die weer aantrekt, maar in 2009 weer tijdelijk fors omlaag gaat door wederom slechte windcondities. Biomassa krabbelt na ook een forse tweede kwartaal 2008 dip weer omhoog en vlakt enigzins af. Verder nauwelijks ontwikkeling te melden op kwartaalbasis. Zonnestroom (niet bekend) zal een verwaarloosbare hoeveelheid GWh hebben gegenereerd die nauwelijks zichtbaar zal zijn in deze grafieken (er is sinds 1 april 2008 ongeveer 5 MWp aan nieuwe installaties bijgeschreven in de CertiQ database). Alleen van biogas totaal (ook niet bekend op kwartaalbasis) zal nog enig effect op de opbrengsten te verwachten zijn: op basis van de jaarproductie 2008 van 693 GWh zou je ongeveer 173 GWh gemiddeld per kwartaal mogen verwachten voor die optie, ongeveer het niveau van wind op zee (op een na laagste, lichtblauwe kolom in de grafiek).

Aandeel in totaal elektriciteitsverbruik per jaar per marktsegment uitgesplitst

Als de allereerste figuur, maar nu de "procentuele aandelen per optie op het totale elektriciteitsverbruik". Ik heb 2008 als basis genomen voor de "sortering" van de opties, met windenergie inmiddels als veruit de belangrijkste aandeelhouder (ruim 3%) achteraan (donkerblauw). Ervoor biomassa bijstook in fossiele (!!!) energiecentrales (kolen en gas), onder de 2% gezakt in 2008 na een diepe (palmolie bijfik crisis gerelateerd) dip in 2007. Daarvoor weer de ook hoogst dubieuze optie afvalverbranding/biogene fractie met krap 1% (diep paars), en nog wat opties die rond een halve procent zitten. Waarvan wind op zee met de twee parken die inmiddels zijn gerealiseerd de meest opvallende nieuwkomer is (sinds 2006 de eerste aan het net werd gekoppeld).

Zelfde resultaten gestapeld:

Als de vorige grafiek, maar nu de resultaten gestapeld weergegeven om de totale impact te kunnen zien (volgorde grootste >>> kleinste in 2008 van onder naar boven). Slechts 7,5% is het totaal in 2008 geworden. In dit "tempo" nog een lange (en qua "duurzaamheid" uitermate fragenswürdig!) weg te gaan naar de door Joop Wijn beloofde 9% in 2010 toen hij de MEP in augustus 2006 van een nekschot voorzag. Alleen wonderen kunnen hem nog redden. NB: Duitsland zat in 2008 al op dik 14%, zonder biomassa bijfik in fossiele centrales (niet geaccepteerd binnen het EEG!!!), dus gelieve dat bruine kolomsegment er direct af te trekken om dan een faire vergelijking te kunnen maken met Nederland (en peinzen over hoe "Den Haag" dat dan aan het publiek gaat uitleggen...). Daarbij ook goed realiseren dat wind op land ernstig is gestagneerd in 2009: nauwelijks nieuwe turbines bijgeplaatst. 2010 komt rap dichterbij...

Aandeel in totaal elektriciteitsverbruik laatste 6 kwartalen (2008 - 2009-II)

Let op: figuren onvolledig, want kwartaalcijfers voor deelsegmenten zonnestroom, totaal, resp. biogas, totaal zijn niet voorhanden! (legendatitels geïnverteerd weergegeven).

Vergelijkbare grafiek als die voor de laatste jaren, maar nu voor de laatste 6 kwartalen voorzover de cijfers voorhanden zijn (wederom: niet voor zonnestroom of voor biogas). Let op dat de grafiek grotendeels lijkt op die voor de fysieke productie, maar dat zeker in het tweede kwartaal van 2009 het er op lijkt dat er extra "groei" is geweest (verschillen met 1e kwartaal 2009 worden kleiner). Dit is echter geen autonome groei van productie, maar een hoger aandeel door sterke afname van het verbruik! Pas als de definitieve cijfers van het CBS bekend zijn, kunnen hier hardere conclusies aan worden verbonden. Dat het aandeel duurzame elektriciteit "merkbaar dan wel fors stijgt" (zeker niet significant als je naar het sterk fluctuerende windaandeel kijkt in de afgelopen 6 kwartalen, alleen biomassa bijfik is - zeer onrustbarend - fors gestegen) laten de hier getoonde cijfers in ieder geval beslist niet zien (zie vooral ook volgende grafiek). En dus zou de door SenterNovem geclaimde (totale) stijging mogelijk mede terug te vinden moeten zijn in de niet beschikbare zonnestroom data (inschatting Polder PV: verwaarloosbaar) en biogas (hoogstwaarschijnlijk biogas landbouw, zie verder).

Zelfde resultaten gestapeld (totaal resultaat NIET volledig!):

Deze stapelgrafiek is door de onzekerheden rond zonnestroom (onbekend en ingeschat verwaarloosbaar) en, vooral, biogas, onvolledig. Alleen de bekende kwartaaldata van de diverse opties worden getoond en die geven gestapeld een slechts zeer geringe verhoging te zien t.o.v. het laatste kwartaal in 2008. Sterker nog: het aandeel in het 2e kwartaal van 2009 (subtotaal van bekende opties: 7,84%) ligt vrijwel even hoog als het eerste kwartaal in 2008... Het door SenterNovem "geclaimde" groei effect zou dus gelegen moeten zijn in met name het hier niet getoonde ("nog te stapelen") onderdeel biogas. Want, merkwaardig genoeg, CBS geeft wel degelijk een totaalcijfer in een aparte regel (niet reconstrueerbaar uit hun eigen kwartaalgegevens omdat de meeste biogas opties ontbreken en ook zonnestroom!!!) wat een iets beter waarneembare groei laat zien in het totaal aandeel. Zie daarvoor de volgende grafiek, gemaakt met de cijfers in de regel "totaal energiebronnen" op het Statline blad van CBS:

Curieus geeft CBS ook een regel met "Totaal energiebronnen" weer in hun statistiek die het totaal van de in dezelfde Statline tabel opgenomen deelposten zou moeten weergeven. Hierbij zouden dus de "missende twee" deelposten (kwartaalgegevens onbekend) zonnestroom en biogas moeten zitten. Opeens blijkt in het tweede kwartaal van 2009 het totale aandeel "duurzaam" op 8,65% te liggen, terwijl het totaal in de vorige (onvolledige) grafiek zonder de twee genoemde deelposten nog maar op 7,84% lag (verschil: 0,81%). Dit heeft waarschijnlijk in eerste instantie met biogas uit de landbouw te maken, die gemiddeld in de vier kwartalen van 2008 een aandeel van 0,29% had, maar in het eerste kwartaal van 2009 op 0,35% zat en in het tweede kwartaal al op 0,42%. Mogelijk daar nog bij een forse (nog onbekende) ontwikkeling van "andere" biogas soorten in die periode. Maar vooral (!!) gecombineerd met de toen al sterk afnemende consumptie van stroom in de industrie (crisistijd), maakt dat kunstmatig het totaal aandeel van "duurzame productie" in de elektriciteitsconsumptie, is gaan stijgen. De harde productiecijfers van "duurzaam" in figuur 2 laten een relativerend beeld zien: er is niet bepaald een zeer sterke groei van duurzame elektriciteit waarneembaar, wat gezien de deplorabele omstandigheden in Nederland ook helemaal niet was te voorzien. Bovendien zullen de windcondities een veel sterkere factor zijn die het totale eindresultaat zullen beïnvloeden. Een goed "windkwartaal" (eerste van 2008) geeft uiteindelijk tijdelijk een hoog aandeel, een slecht windkwartaal (tweede van 2008) een fors minder aandeel. Pas als er massaal en snel wordt bijgebouwd en zo snel mogelijk werkend aan het net wordt gekoppeld (...) zal er echt significante "harde groei" van al dan niet "duurzaam" geproduceerde elektriciteit in de nationale mix gaan plaatsvinden en een "robuustere" impact op het aandeel in het elektriciteitsverbruik. Eerder niet. Daarvoor is een totaal ander incentive regime voor "duurzaam" nodig, want het blijft allemaal veel te langzaam gaan...

Productie zonnestroom per jaar per marktsegment uitgesplitst

In deze grafiek wordt beslist géén "gemeten", doch "berekende" productie van het niet bij CBS bekende (...) aantal (functionerende) zonnestroom installaties in Nederland weergegeven! Het is in feite een abstract van het uitgebreidere exemplaar wat ik maakte n.a.v. het Duurzame Energie rapport 2008 (uitgekomen in augustus 2009) van het CBS, en wat te vinden is in mijn geactualiseerde CBS sectie op de marktcijfers pagina zonnestroom voor Nederland op Polder PV. Ik heb nogal wat kritiek op deze gegevens, want ten eerste is autonome systemen meenemen in dit soort statistieken een groot stuk drijfzand (er wordt niet aan dat soort systemen gemeten door "instanties" en het lot van al die systeempjes is totaal onbekend). Het aantal en de capaciteit van in Nederland aan het net gekoppelde installaties is hoogst onzeker. Er worden veel oudere installaties met onbekende bestemming doorverkocht op Marktplaats, en de stroomproductie van het gros van de systemen is een groot vraagteken. Bovendien zijn de cijfers op basis waarvan de "productie" worden berekend (veronderstelde kWh/kWp productie) totaal achterhaald, sowieso veel te laag, en puur theoretisch. Zie mijn kritiek bij de betreffende grafiek op dezelfde marktcijfers pagina.

Zelfde resultaten, maar dan gestapeld:

Ook in deze "stapel" grafiek mijn eerdere commentaar in gedachten houden: totale zonnestroom productie in Nederland is totaal onzeker, is beslist "respectabel", maar compleet onduidelijk op basis van het feit dat er vrijwel nergens centraal wordt gemeten (behalve MEP en SDE installaties aangemeld bij CertiQ). Bovendien worden er steeds meer systemen buiten (mogelijk) bekende marktkanalen om aangeschaft. Autonome systemen horen in deze grafiek eigenlijk helemaal niet thuis, omdat dat een nog veel onzekerder markt is, die weinig met gebouwgebonden stroombehoefte heeft te maken, en voor werkelijke stroomproductie nauwelijks relevant.

Links

Bericht van 4 december 2009 op Polder PV (Kritiek op een wel erg "makkelijk" en positief stukje over "groei van duurzame elektriciteit" door SenterNovem - met forse afleesblunder)

http://statline.cbs.nl/StatWeb/publication/?VW=T&DM=SLNL&PA=70789ned (recentste Statline gegevens van het CBS over "duurzame" elektriciteitsproductie in Nederland en aandeel in het totale elektriciteitsverbruik)

Zie deze link [pdf]: Op 8 december 2009 werd een eindrapportje met de titel "Definitieve cijfers duurzame energie 2008" gepubliceerd door het CBS. Hierin staan enkele kleine bijstellingen van de cijfers, namelijk voor biobrandstoffen voor het wegverkeer (niet in bovenstaande grafieken getoond, van 3,0 naar 2,6% als percentage van totale verbruik van benzine en diesel), en wat kleine bijstellingen bij duurzame elektriciteit: 4 GWh meer windstroom en 31 GWh minder stroom uit diverse biomassa bronnen, totaal 27 GWh minder duurzame elektriciteit in 2008. Zonnestroom cijfers werden verder niet gewijzigd.

Pagina gepubliceerd op 4 december 2009; update 10 december 2009 (final report CBS 2008)