Photovoltaics in the Netherlands: market data

Eerste resultaten CBS Duurzame Elektriciteit 2009/
First CBS data "renewable" electricity for 2009 hier/here

Ouder overzicht CBS Duurzame Energie 2005 met veel grafieken/
Older overview CBS "renewable" energy for 2005, with many graphs hier/here

Voor vergelijking met de hard groeiende Belgische/Vlaamse markt zie de aparte pagina
Voor vergelijking met de EU27 markt, zie de aparte pagina

¹Ook te lezen als: "Een ongemakkelijke waarheid"...
Also to be read as "An inconvenient truth"...

Results from the definitive data from the Central Bureau for Statistics (CBS) for PV market development in the Netherlands (2008, report published August 2009). See English comments in the figure captions. Note also the "discrepancy subject". Dutch-language report (74 pages) can be downloaded from the CBS site via this web-page. Analysis for "solar" data, see my comments on August 19, 2009 (Dutch, includes solar thermal installations). Direct access of actual PV statistics data on the CBS website via this link. "Roll-over" images on this and other pages (java script) only work well if eventual page dynamics blockers of your browser are overruled (to be adjusted in the browser specifications).

Op 12 mei 2009 publiceerde het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) een overzicht van de voorlopige cijfers m.b.t. de zonnestroom markt in Nederland tot en met eind 2008 (actuele statistieken te raadplegen via deze link). In augustus 2009 verscheen het definitieve rapport "Duurzame energie in Nederland 2008" (downloaden via deze web-pagina), met slechts marginaal bijgestelde cijfers voor de meest belangrijke data (nieuwe capaciteit). Zie bespreking van dat rapport op 19 augustus 2009 (zonnestroom en zonnewarmte, resp. enkele andere duurzame energie aspecten). Polder PV maakte grafieken van de belangrijkste data uit dat definitieve rapport (aanpassing en uitbreiding van grafieken op basis van de voorlopige data van 12 mei 2009). Let op dat eventuele pagina dynamiek blokkers de "roll-over" functie van sommige plaatjes onmogelijk maken. Als de blokkade optie "aan" staat dient om het effect te zien deze in de browser specificaties "uit" gezet te worden (via een java script wordt de "source" van het plaatje gewijzigd op basis van de positie van de muiswijzer).

Roll-over image: Moving the mouse pointer away from the image gives the "PV-capacity delivered to end-users in the Netherlands" (CBS report August 2009, data as of 2004), which is described as "capacity delivered to installers" in the actual statistics database accessable via this link (data as of 2000). Moving mouse pointer over the image shows the actual "installed" capacity according to CBS data. Blue: autonomous systems, orange: PV-installations realized by energy companies, yellow: the most important category, private PV installations (only for the latter the actual numbers are also shown). The - relative - 2003 "explosion" has been the result of a stupid announcement of the government that an absurd subsidy regime (for buying PV systems, no further restrictions, in the end some energy companies dumped the modules almost for free...) would end, leading to a crazy run on modules before the end of the regime early in 2004. No (serious) incentives (only MEP, 9,7 eurocent/kWh on top of net metering up to August 2006) till early 2008. New incentive, SDE, as of April 1 2008 (note: only for new, grid-connected PV-systems!) still did not have an earth-rocking impact with only 4,065 MWp "new private" and 0,151 "new E-company" (total: 4,2 MWp) grid-connected installations".

Comparing the two images by moving the mouse pointer gives the most striking impact for ("lump" year?) 1995 (no data available for "capacity delivered to end-users/installers"). And, in particular, for the year 2000, when the first big flush of subsidized small PV-packages (mostly 4-6 modules per system) was offered by some energy companies to their customers (Polder PV was one of them). It seems that the very first sales of this new "wave", already realized in 1999, have been allocated to the 2000 data by the CBS. Apparently, "official" (independent) installers were bypassed in that early period of PV market growth, since approximately 5 MWp was actually installed beyond the "official" installer's reach (8,2 MWp "realized" minus 3,2 MWp "delivered to installers"). Most probably through the existing infra services of the energy holdings not "officially" recorded as "installer" of PV-systems, and likely using the direct supply chain from the Shell Solar production facility in Helmond that was almost a monopolist on the small Dutch market in these early years (factory closed in 2002). The big energy company chunks (orange in graphs) are possibly the result of the realisation of Floriade 2,3 MWp roof in 2002 booked one year earlier (NUON utility project), and Ecopark Waalwijk 674 kWp system grid-connected end of 2004 (Eneco utility project). The actual fate of the autonomous PV-systems remains unknown, as well as their actual field of application.

CBS grafiek 1. Roll-over image. De "afzet aan eind-gebruikers" zoals de (???) marktgroei enigszins cryptisch geformuleerd staat vermeld in het CBS overzicht voor 2008 (cijfers vanaf 2004), maar als "afzet aan installateurs" in de actuele Stat-Line link (cijfers vanaf 2000 voor deze data) ziet u als de muiswijzer naast het plaatje wordt gehouden. Beweeg deze over het plaatje en u krijgt het werkelijk gerealiseerde nieuwe PV vermogen te zien per jaar (wat netgekoppelde installaties betreft dus feitelijk "opgeleverd"). Nieuwe "afzet" dan wel "realisatie" per jaar, onderverdeeld in drie "categorieën", in deze grafiek gestapeld. In blauw de autonome systemen die voor de daadwerkelijke marktgroei in de wereld slechts een zeer ondergeschikte rol speelt (wel in de derde wereld, maar deze grafiek gaat over Nederland). De bulk is en blijft de netgekoppelde markt, die hier is onderverdeeld in installaties gerealiseerd door "E-bedrijven" (de energieholdings, oranje segmenten), en de particuliere (of nog erg weinig voorkomende bedrijfsmatige) systemen (gele segmenten; alleen voor deze categorie zijn ook de bijbehorende getallen getoond). Het grote oranje segment voor 2001 is mogelijk het resultaat van het vroeg "inboeken" van de realisatie (oplevering 2002) van het Floriade dak van 2,3 MWp (pdf op Siemens site) door NUON bij Hoofddorp. Het kleinere opvallende oranje stukje voor 2004 is mogelijk het gevolg van het inboeken van het door Eneco gerealiseerde, eind december 2004 opgeleverde 674 kWp PV deel van het Ecopark Waalwijk, de tweede grote "enkelvoudige" installatie in Nederland. Uiteraard de grootste hoeveelheid systemen zijn - en blijven - de particuliere installaties, in geel weergegeven. De - relatieve - hausse eind 2003 is kristalhelder (19,5 MWp in zeer korte tijd "afgezet aan installateurs", gekkenwerk en dodelijk voor de toen nog jonge sector, ook frauduleus handelen vastgesteld bij sommige dubieuze partijen). Daarna was het janken met de pet op, door het dichtgooien van de EPR/EPA regeling door staatssecretaris van Geel (die nu dolgraag kerncentrales er bij wil, uitsluitend te realiseren door grote, kapitaalkrachtige ondernemingen...). Zelfs in het eerste SDE jaar, 2008, is de impact van de nieuwe "stimulerings"regeling SDE nog zeer bescheiden. 4,065 MWp zou er volgens CBS nieuw zijn bijgeplaatst (particulier, 0,151 "E-bedrijven", totaal 4,2 MWp), als dat de correcte interpretatie is. Hetgeen echter niet overeenkomt met het CertiQ cijfer voor 2008. Zie verderop voor een korte beschouwing over die ogenschijnlijke discrepantie.

De meest opvallende verschillen tussen de twee grafieken: mogelijk "lumpjaar" 1995, waarbij voor 1995 geen data voor de volumes "verkocht aan installateurs" bekend waren, maar wel de "daadwerkelijke realisatie". En, voor 2000, waarbij de eerste grote hoeveelheid PV modules in de vorm van kleine pakketjes van 4-6 panelen door de energiebedrijven (met name NUON resp. Eneco) aan hun klanten (Polder PV incluis) werden afgezet. Blijkbaar werden in dat jaar "officieel geregistreerde" onafhankelijke (PV) installateurs grotendeels omzeild via het personeel van de infra afdelingen van de betreffende energiebedrijven (verschil van 8,2 - 3,2 = 5 MWp), die blijkbaar niet officieel als PV-installateur bekend stonden of als zodanig werden gedefinieerd. Waarschijnlijk is het gedeelte reeds afgezet in 1999 (eerste Solaris pakketten a.g.v. actie van Greenpeace) ondergebracht in de cijfers voor 2000.

Het uiteindelijke lot van de autonome systemen is onbekend, alsmede de werkelijke toepassing van die installaties/modules.

As figure 1, accumulation of PV capacity sold to end-users and/or installers in the Netherlands (grid-connected installations dominating, see fig. 1). See further under figures 3-4 for "capacity actually realized/installed" and difference between "capacity sold" and "capacity actually realized/installed".

CBS grafiek 2. Als grafiek 1, maar nu de accumulatie van de totale "afzet" sinds 2000, verkocht aan de eindgebruikers en/of installateurs in Nederland (netgekoppelde installaties dominerend, zie fig. 1). Zie verder figuren 3-4 voor de werkelijk gerealiseerde, geïnstalleerde capaciteit en het verschil tussen de "afzet" en de daadwerkelijke geïnstalleerde/gerealiseerde capaciteit.

Roll-over image: Actual realisation of (accumulating) PV capacity in the Netherlands based on CBS data. Mouse pointer away from image: stacked results of the three separate categories (blue autonomous, orange grid-connected E-companies, yellow grid-connected rest, only for the latter the actual numbers have been provided here). Moving mouse pointer over the image gives the accumulation of only grid-connected systems (yellow, this is a combination of those realized by energy companies and all the private systems), and, adjacent to the former, the total accumulation of those systems plus the small autonomous category (blue). For world market "impact", the grid-connected category without the autonomous systems is the best indicator of "good" or "bad" incentive policies with respect to the implementation of "effective" versus "defective" feed-in regimes. According to the CBS data in 2008 only 52,0 MWp grid-connected PV capacity has been accumulated in the Netherlands.

Hardly any growth in the period 2004-2007, only little growth in first SDE (new "incentive" regime) year 2008 (officially started on April 1 of that year). Note: a growing number of highly subsidized modules from the early years are sold at internet auctions and possibly part of those sales disappear out of the country or are stored for longer periods of time, not producing anything in the meantime. No one knows the actual state of [grid-connected] capacity present, because the majority of the small systems, still the bulk in the market, is not monitored nor checked by independent authorities. They are not allowed in the new "incentive" regime, SDE (that provides a highly volatile kWh subsidy changing each year on top of legally obliged, albeit capped net metering). In addition, the actual impact of parallel imports of PV modules not known by Holland Solar/CBS, remains a mystery.

CBS grafiek 3. Roll-over image. Feitelijke realisatie van (accumulerende) PV capaciteit in Nederland gebaseerd op de CBS data. Muiswijzer naast het plaatje: gestapelde resultaten van de drie verschillende categorieën (blauw autonoom, oranje netgekoppeld E-bedrijven, geel netgekoppeld rest, alleen voor de laatste categorie zijn de cijfers gegeven). Muiswijzer over het plaatje bewegen geeft de accumulatie van alleen de netgekoppelde systemen (geel, dit is een combinatie van de systemen gerealiseerd door energiebedrijven en alle particuliere PV systemen), en, naast de vorige kolom, de totale accumulatie van die systemen plus de kleine autonome categorie (blauw). Voor de hypothetische "impact" op de wereldmarkt is de beste indicator voor "goed" of "slecht" stimulerend politiek beleid uiteraard de eerste kolom (uitsluitend netgekoppeld, totaal 52,0 MWp in 2008 volgens CBS data) met het oog op de implementatie van "effectieve" versus "gebrekkige" feed-in regimes.

Bescheiden groei van 2000-2002, een - relatieve - explosie in 2003 (waarschijnlijk de bulk in de laatste maanden, door het aankondigen van afschaffing van de EPR/EPA/MAP subsidie stapel kermis door van Geel). Daarna: afvlakkende microscopische "groei" tot ver in 2008. Het beetje wat er in 2008 is bijgekomen is het gevolg van het eerste alweer mislukte SDE jaar (ingegaan officieel per 1 april 2008). Maar alleen al de "beschikkingen" voor de 8.000 aanvragen werden pas na 26 weken verstuurd, dus is er in 2008 sowieso slechts weinig fysiek gerealiseerd in dat zoveelste verloren jaar. Omdat weinig mensen het aandurfden om daadwerkelijk (vanaf 1 april 2008) reeds een systeem te kopen zonder dat ze een beschikking in huis hadden. De verwachting is zelfs dat slechts een gering deel van het totaal aantal uitgegeven beschikkingen voor dat jaar daadwerkelijk zal worden ingevuld (stand eind februari 2010 voor SDE 2008 + SDE 2009: nog slechts 28,4% gerealiseerd en in de database van "garanties van oorsprong" verstrekkende instantie CertiQ opgetekend...).

Noot: veel zwaar gesubsidieerde modules uit de beginjaren (aanschafsubsidies stapeling) werden en worden op Internet (door)verkocht met onbekende bestemming. Niemand weet de actuele geplaatste, netgekoppelde capaciteit (en dus al helemaal niet de opbrengst, het gros van de destijds verkochte installaties wordt nooit bemeten). Bovendien is twijfelachtig wat de niet bij Holland Solar/CBS bekende parallel import van modules voor impact heeft in Nederland.

Graph depicting the difference between the CBS data "capacity delivered to end users/installers" minus "new capacity installed" per year (note: Y-scale in kilowattpeak, kWp). The remaining surplus "above 0" could be described as "in store" or "waiting for installation" with the installers (or, highly unlikely, with the end-users). Surplus "below 0" could be an indication that modules actually installed were not obtained via installers or system houses known by CBS or its data suppliers. Note: not all "suppliers" on the Dutch market are member of the branche organisation Holland Solar. In 2003 as well as in 2008 a "considerable" difference of around minus 50 kWp was the result of this calculation for the most important category ("grid-connected rest"). This could indicate imported modules from abroad by end-users themselves, highly unlikely because Holland Solar/CBS would not have the means of tracing those "installed" modules (and therefore not appearing in the actual CBS data). Or installers trading in "gray ware" that are known by H.S./CBS. Even E-companies (orange columns) sometimes apparently installed more modules than were "officially sold" to them, especially in the year 2007. It could also result from a net yearly effect of installing older stocks of PV modules when the national market was almost dead and activity was almost exclusively buying and selling modules from/to abroad (2004 up till the second half of 2008). Note the huge amount of - apparent - positive surplus (in stock?) of autonomous PV module capacity (blue columns). An explanation is not given for these - for the small Dutch market - considerable numbers.

CBS grafiek 4. Figuur waarin wordt afgebeeld het verschil tussen de CBS gegevens "Afzet binnenland aan eindgebruikers" (2008 rapport, data vanaf 2004) dan wel "aan installateurs" (Statline link, data van 1990-2003) minus het "bijgeplaatste" vermogen per categorie. Let op dat de Y-schaal ditmaal in kWp is weergegeven. De resterende "overschotten boven de 0" kunnen beschouwd worden als "magazijn opslag" dan wel "wachtend op installatie" bij de installatiebedrijven (of, vrij onwaarschijnlijk, bij de eindgebruikers). "Tekorten onder de 0" zouden een indicatie kunnen zijn dat geïnstalleerde modules niet zijn verkregen via installateurs of systeemhuizen bekend bij het CBS of hun data verstrekkers. Noot: niet alle aanbieders op de Nederlandse markt zijn lid van de branche organisatie Holland Solar. In 2003 en in 2008 is er op basis van dit aftrek sommetje een fors verschil van rond de 50 kWp in de min zichtbaar voor de belangrijkste categorie ("netgekoppeld overig"). Dit kan het gevolg zijn van parallelle module import door eindverbruikers, onwaarschijnlijk omdat hun activiteiten (voorzover bekend bij Polder PV) niet bekend kunnen zijn bij of getraceerd worden door H.S./CBS. Of door installateurs die handelen in "grijze" producten. Zelfs energiebedrijven (oranje kolommen) leken soms meer capaciteit te installeren dan er daadwerkelijk aan hen was "afgezet", met name in 2007. Dit kan ook het gevolg zijn van een netto effect van het installeren van nog in het magazijn liggende module voorraden in een periode dat de nationale markt vrijwel dood was en de enige activiteit in de branche zo'n beetje het inkopen en weer verkopen van/naar het buitenland leek te zijn (2004 tot de tweede helft van 2008). Let verder op de ogenschijnlijk grote positieve surplus (magazijn voorraden?) van autonome PV capaciteit (blauwe kolommen). Een verklaring kan niet worden gegeven voor deze - voor de kleine Nederlandse markt - opvallend hoge cijfers.

CBS also mentions three other data sets for PV in the Netherlands, for which only one is illustrated here (because these three datasets are directly interdependent): electricity production by the accumulated PV capacity depicted in the earlier graphs (in Gigawatthours), "avoided" use of fossil (actually also nuclear) primary energy (in TeraJoules), and the avoided CO2 emissions, mainly coming from the coal and gas-fired power plants in the Netherlands (in kilotonnes). These data can be found in table 5.1.1 in the CBS 2008 report (p. 38). In figure 5 I present the so-called "production" from the accumulated capacities given by CBS. These are, however, highly questionable data, since the production is not measured, but instead "calculated"! And for these calculations CBS uses (as it does for many years) absurd basic data, mentioned on p. 40 of the CBS report for 2008. Data coming from a so-called "Protocol Monitoring Sustainable Energy" from 2006 (original SenterNovem publication). These data are: (1) grid-connected PV systems "producing 700 kWh per kW a year", and (2) autonomous PV installations "producing 400 kWh per kW a year".

I have serious objections against these phantasy "basic" data. Even if you would not consider them as "serious production numbers", these assumptions do not belong in a "hard numbers reporting" statistics overview - certainly not in a "serious" national report! I can tell, since my old, suboptimal grid-connected multicrystalline PV system produces, on average between 900 and 950 kWh/kWp a year, even with old inverters sometimes suffering from heat stress and not producing electricity for half a day. There are many other systems in the Netherlands producing at least 800-900 kWh/kWp, in the coastal region and in regions like in Friesland often as much as (or even over) 1.000 kWh/kWp a year. A grid-connected thin-film amorphous silicon system in the "sun-poor" eastern part of the country possibly also will be able to produce such extensive output, because it appears to be very effective in lower light conditions, as revealed by Rob de Bree from Siderea.nl, who has developed a remarkable accurate simulation model for photovoltaics. The old "SenterNovem" data of 700 for "grid-connected" is absolutely wrong, totally obsolete, and far too low, making any assumptions on "calculated production" a farce and the CBS outcome at least highly questionable. Certainly not "fit" to use in comparisons with hard-measured data from other nations...

With respect to autonomous systems: almost no one knows what comes out of these small island installations. In addition: these systems often are applied because they are available on the market, and in many cases do not "avoid" fossil-based electricity production. There will have to be a very detailed specification of the autonomous systems sold, before any "fossil-avoiding" kWh production can be claimed for these systems.

Taken all this into account, what comes out of this wet-fingered fairy tale CBS calculation is 38 GWh of assumed accumulated production of solar electricity in the Netherlands in the year 2008 (equally, for avoided primary "fossil energy" 330 TeraJoule is given, the avoided CO2 emission would amount to 23 kilotonnes). Even considered far too low because of reasons given above, the 38 GWh "assumed production" is almost next to nothing, taking into account the long time that the Netherlands has been "experimenting" with this fascinating technique. According to the BDEW year report for 2008 (published July 27, 2009) Germany has already produced 4.419,8 GWh in 2008 by their half-a-million or so PV installations. 116 times as much, for grid-connected ("EEG") systems only, and all actually measured on a monthly basis (or even more frequently) as proof for the feed-in payment rights fixed into the EEG law.

In addition, Flanders, which has a population 2,7 times as small as the Netherlands, and that has started only seriously with solar in 2006, has already approved 33,6 GWh for certified "guarantees of origin" (GVO's, one GVO stands for 1 MWh) for solar electricity, with still a huge number of certificates awaiting approval for that year. In 2009 already 41,0 GWh of GVO's were issued by the VREG for Flanders, as stated in their June 30 (2009) report, with a flood of new certificates awaiting approval (hence, in one year time, overhauling the Dutch production with great strides). Flanders already had over twice the capacity accumulated by the Netherlands, end of June 2009, and is growing at high speed with photovoltaics.

CBS grafiek 5. CBS noemt ook nog drie andere data voor PV in Nederland, waarvoor slechts een hierboven is getoond (omdat de drie data "sets" direct van elkaar afhangen): elektriciteitsproductie van de geaccumuleerde PV capaciteit weergegeven in de eerdere grafieken (in Gigawattuur), "vermeden" gebruik van fossiele (feitelijk ook nucleaire) primaire energie (in TeraJoules), en de vermeden CO2 emissies, vooral komend van de kolen- en gasgestookte centrales in Nederland (in kiloton). Deze data zijn te vinden in tabel 5.1.1 in het CBS 2008 rapport (p. 38). In fig. 5 geef ik de zogenaamde "productie" van de geaccumuleerde capaciteit weer zoals CBS opgeeft. Dit zijn echter zeer dubieuze data, omdat de productie niet wordt gemeten, maar juist wordt "berekend"! En voor deze berekeningen gebruikt CBS (zoals het al jarenlang doet) absurde basisdata, genoemd op p. 40 van het CBS rapport voor 2008. Data die komen uit een zogenaamd "Protocol Monitoring Duurzame Energie" uit 2006 (verouderde SenterNovem publicatie). Deze data zijn: (1) netgekoppelde PV systemen "produceren 700 kWh per kW per jaar", en (2) autonome PV installaties "produceren 400 kWh per kW per jaar".

Ik heb serieuze bezwaren tegen deze gefantaseerde "fundamentele" data. Zelfs al zou je ze niet als "serieuze productie data" beschouwen, deze aannames horen niet thuis in een "harde cijfers rapporterend" statistisch overzicht - zeker niet in een zogenaamd "serieus" nationaal rapport! Ik kan dat aannemelijk maken omdat mijn oude, suboptimale netgekoppelde multikristallijne PV systeem gemiddeld genomen tussen de 900 en 950 kWh/kWp per jaar produceert, en er veel andere systemen in Nederland zijn die minstens 800-900 kWh/kWp opleveren, in de kustgebieden en in regio als Friesland vaak zo veel als (of zelfs meer dan) 1.000 kWh/kWp per jaar. Een netgekoppeld dunnelaag amorf silicium systeem in het "zon-arme" oosten van het land zal mogelijkerwijs ook zo'n hoge output behalen omdat het zeer effectief blijkt te zijn in de wat mindere lichtcondities ter plekke. Zoals aannemelijk gemaakt door Rob de Bree van Siderea.nl, die een opmerkelijk accuraat simulatiemodel voor PV heeft ontwikkeld. Het oude "SenterNovem" getal van 700 voor "netgekoppelde systemen" is absoluut fout, volkomen achterhaald, en veel te laag, waarmee elke aanname van "berekende opbrengst" tot een farce wordt en de productie resultaten van het CBS zeer fragenswürdig. Zeker niet te gebruiken als een "betrouwbare" maat in vergelijkingen met hard-bemeten data van andere landen...

Met betrekking tot autonome systemen: bijna niemand weet wat er wordt geproduceerd door deze kleine eiland installaties. Bovendien: deze systemen worden vaak toegepast omdat ze op de markt verkrijgbaar zijn, en zullen in veel gevallen beslist geen fossiel-gebaseerde stroomproductie "vermijden". Er zal een zeer gedetailleerde specificatie van de verkochte autonome systemen moeten komen, voordat enige "fossiel-vermijdende" kWh productie kan worden geclaimd voor deze systemen. M.a.w., voor autonome systemen zou ik al helemaal geen "productie" data willen geven.

Dit alles in aanmerking nemend, uiteindelijk komt er uit dit natte vinger sprookje een veronderstelde geaccumuleerde productie van 38 GWh zonnestroom voor het jaar 2008 (en, daarmee samenhangend, voor vermeden primaire "fossiele energie" wordt 330 TeraJoule gegeven, de hoeveelheid vermeden CO2 uitstoot zou opgeteld neerkomen op 23 kiloton). Zelfs als je die "veronderstelde" 38 GWh als veel te laag beschouwt vanwege hier boven genoemde redenen, is dat vrijwel niets. Zeker als we daarbij in aanmerking nemen dat Nederland al lange tijd aan het "experimenteren" is met deze fascinerende techniek. Volgens het BDEW jaar rapport voor 2008 (gepubliceerd op 27 juli 2009), heeft Duitsland in 2008 reeds 4.419,8 GWh zonnestroom geproduceerd met hun ongeveer half miljoen - vaak dakvullende - PV-installaties. 116 maal zoveel, uitsluitend voor netgekoppelde ("EEG"-fähige) systemen, en allemaal maandelijks bemeten (of zelfs frequenter) als bewijs voor het recht op de Einspeise Vergütung vastgelegd in de EEG wetstekst.

In Vlaanderen, met een bevolking die 2,7 maal zo klein is als de Nederlandse, en waar men pas serieus met PV is begonnen in 2006, heeft reeds 33,6 GWh aan gecertificeerde "Garanties van Oorsprong" (GVO's, 1 GVO staat gelijk aan 1 MWh) voor 2008 ingeboekt (PV, wederom uitsluitend netgekoppeld). Waarbij er nog een stortvloed aan GVO's klaarstaat om goedgekeurd te worden voor dat jaar (in de vorm van de voor Vlaanderen voor PV te vergeven "groencertificaten"). In 2009 is er eind juni in Vlaanderen al voor 41,0 GWh aan gevalideerde certificaten uitgegeven door de VREG, zoals in hun overzicht van 30 juni 2009 gepresenteerd. Er zal nog een gigantische hoeveelheid bij gaan komen (m.a.w.: in een jaar tijd gaat Vlaanderen de shaky Nederlandse PV productie met grote sprongen inhalen). Vlaanderen had eind juni 2009 al ruim twee maal de capaciteit gerealiseerd die met veel pijn en moeite in Nederland is opgebouwd (met ook nog eens twijfels over de uiteindelijk geclaimde 52 MWp voor ons land), en Vlaanderen groeit met hoge snelheid met de daadwerkelijke realisatie van PV.

Roll-over image: The inhabitants of the Netherlands ("the Dutch") in optima forma: trade. Hard numbers appear to be scarce, in the original CBS publication a "cross" ("x") in the data section is explained as "secret - CBS has the data but cannot publish them because of contractual secrecy obligations". Mouse pointer away from the graph gives the final data, putting the pointer over the graph gives the status on May 12, 2009. Biggest difference: 65 instead of 58 MWp of modules exported (7 MWp more). Looking at the trend in 2004-2006, with import of modules (green) only slightly higher than the export numbers (blue), one can imagine that the only interesting activity for the few market players in the Netherlands was, and increasingly has become: importing cheap modules and selling them for a "good price" abroad. The remaining little bit of capacity was either sold on the small domestic market or further traded with or by second parties ("tussenhandel"), either directly from the imports, or from older stock present (grey column).

CBS grafiek 6. Roll-over image. Een tale-telling grafiek. Waar Nederland extreem slecht blijkt te zijn in het degelijk, betrouwbaar, op de lange termijn gefocussed, en hartverwarmend "stimuleren" van de eigen PV-markt, is het slecht toeven voor systeemleveranciers en installateurs. Ze konden zich na het 2003/2004 debâcle uitsluitend overeind houden door dan maar de ogen op het zéér lucratieve buitenland te richten. En wat voor oerhollandse "kwaliteit" kwam daar al ras bovendrijven? Juist ja, de VOC mentaliteit, handel drijven. Import en export van modules werd de business-case voor veel bedrijven in Nederland. En dat blijkt, gezien de groei van de blauwe kolommen, de export van PV-modules, een zeer smakelijke (lees: goede omzet genererende) bron van inkomsten te zijn. Ook tekenend is dat diverse cijfers niet bekend zijn (gemaakt). Want u kunt op uw klompen aanvoelen dat de onherroepelijk en nauw aan de exportcijfers te relateren, fors toegenomen "import" (groene kolommen) bedrijfsgevoelige informatie betreft. Die gegarandeerd dezelfde trend zal vertonen als wel bekend (gemaakt) voor 2004-2006. Het is ook niet voor niets dat de kolom "tussenhandel" (grijs) vanaf 2006 leeg is gelaten. Den Haag zou eens te weten komen hoeveel er aan dat spul wordt verdiend, na aftrek van alle kosten export minus import. Het verschil tussen "groen" en "blauw" is het restantje wat, na nog wat onderling geschuif met containers met modules (mogelijk deels nog uit bestaande voorraden), afgezet "kon" worden op de eigen, microscopische Nederlandse markt. CBS verklaart de "kruisjes" ("x") in de originele datavelden in de uitleg als "x : geheim; het CBS heeft hier wel cijfers over maar kan deze om geheimhoudingsredenen niet publiceren". Muiswijzer naast het plaatje: definitieve cijfers/data voor 2008, muiswijzer over het plaatje: status op 12 mei 2009. Grootste verschil: export van modules niet 58 maar zelfs 65 MWp, 7 MWp meer...

Roll-over image: Financial "results" from and in the PV sector in millions of Euro's (one million = 1.000.000). In blue the annual turnover (revealing the effects of the "interesting business called export yield minus cheap import cost"). Moving mouse pointer away from the image gives the final results for 2008, moving the mouse pointer over the image gives the status for May 12, 2009. Most strikingly, the turnover data for 2008 has risen from 382.3 to 413,0 million Euro, an increase of 8% (in app. 3 months time), most likely to be attributed to the strong increase in the export data (figure 6). In yellow the ultra-meagre budgets available/admitted to the basic researchers in the Netherlands. Despite their fame (ECN!), they have to do with a minor sum: 3,5 million Euro in 2008...

CBS grafiek 7. Roll-over image. Net als figuur 6 een tale-telling grafiek. De fors toegenomen omzet (blauwe kolommen in miljoenen Euro) bij de Nederlandse PV bedrijven kan in het geheel niet (lees: nauwelijks) aan de eigen "markt" ontwikkeling worden toegeschreven. Die omzetten zijn voor het allergrootste deel te wijten aan de lucratieve handel met het buitenland. Wie de eigen afzetmarkt "klein" blijft houden (EZ), genereert dit soort bizarre gevolgen. De externe afhankelijkheid van geïmporteerde fossiele energie in de afzetmarkten (PV module kopers/plaatsers) wordt minder, met een wenkend middellange termijn perspectief. De NL handelaars mogen daar een centje van bijverdienen. Maar Slochteren krimpt, en krimpt, en krimpt. Elke dag weer de nodige kostbare gaskuubjes die voor eeuwig verdwijnen. En wat ervoor in de plaats "mag" komen? U mag het zelf verzinnen. Een zéér onrustbarend toekomstperspectief voor de Lage Landers. Muiswijzer naast het plaatje geeft de uiteindelijke cijfers weer, beweeg de wijzer over het plaatje en u krijgt de status van 12 mei te zien. Meest opmerkelijke daarbij is de forse "groei" van de omzetcijfers, van 382,3 naar 413,0 miljoen Euro, een stijging van 8% (in ongeveer 3 maanden tijd). Dit is hoogstwaarschijnlijk het gevolg van de bijgestelde exportcijfers in figuur 6.

Tegenover de fors stijgende omzetten m.b.t. de handel in modules, steken de nationale research budgetten van max. 3,5 miljoen Euri in 2008 superschril af. Ondanks het feit dat de wonderboys op de research afdeling van ECN fantastisch werk afleveren. Ze doen het met een fooi, dat mag duidelijk zijn.

Work in PV in the Netherlands. Unity is "fte", which stands for "fulltime-equivalent", or one full-week work. This stands for 38 hours in the Netherlands (not necessarily one job, the Dutch have many split-jobs and/or part-time jobs). Light yellow: research (most with ECN research in Petten). Light blue: production (mostly with Solland Solar on the border with Germany, however 89 jobs were cut in August 2009; jobs at Ubbink Solar Modules in Doesburg have also been lost as a result of a decision by owner Centrosolar resulting from the Econcern bankruptcy crisis). Purple: "other". Perhaps related with the growing number of "new companies" offering solar modules and/or systems to consumers and/or installers. Little is known about many of these newcomers, most of them 100% internet resalers. Black columns are the totals for the previous-mentioned three categories (566 in the final CBS report).

CBS grafiek 8. Tot slot de "werkgelegenheid". Geen gegevens voor 2004. Het aantal medewerkers bij de research (ik neem aan vooral ECN in Petten) is licht gegroeid naar 41 fte in 2008 (lichtgeel), in de "productie" (lichtblauw) is er in 2008 250 fte gerealiseerd. Dat zal voor een fors deel mogelijk de helft (?) van het op de NL-Duitse grens gelegen Solland Solar betreffen. Solland, nog steeds Neer'lands enige commercieel werkende zonnecellenfabrikant, had in 2007 in totaal 210 medewerkers (NB: correspondeert niet helemaal met de lagere CBS uitkomst, cijfers worden betwist). De enige andere "producent van betekenis" was tot voor kort Ubbink Solar Modules (de andere tak van Ubbink is inmiddels omgedoopt in Renusol GmbH) in Doesburg die modules maakte voor o.a. de moeder holding Centrosolar, en die deels werden afgezet aan Ecostream (o.a. verhandeld via het Nederlandse verkoopkanaal BeldeZon). In de aanloop van de verbijsterende aftakeling van de aanvankelijk in "financiële problemen" verkerende, en al snel failliet verklaarde moederholding Econcern (faillissement officieel op 12 juni 2009) werd al een voorschot door Centrosolar genomen: 65 personeelsleden van de moduleproductie in Doesburg werden naar huis gestuurd, daarbij het aantal werkenden in de PV-branche in Nederland nogmaals heftig uitdunnend en de enige (standaard) moduleproductie van betekenis in ons land alweer de nek omdraaiend. Solland Solar, waarvan het personeelsbestand met onduidelijkheden is omgeven, heeft in augustus 2009 alweer 89 werknemers (het gros "tijdelijke" krachten) op straat moeten zetten wegens een aanzienlijke afname van hun celproductie. De productie van Scheuten, een andere grote speler, vindt grotendeels in de voormalige Shell fabriek in Gelsenkirchen (Ruhrgebied NRW, BRD) plaats.

De relatief opvallende stijging in de categorie "overig" (paarse kolommen) zal mogelijk deels toe te rekenen zijn aan een verbazingwekkend aantal nieuwe "aanbieders" van PV-systemen of attributen die de laatste tijd (vaak uitsluitend of als hoofdactiviteit met webwinkels) de Nederlandse markt hebben betreden. Er is slechts weinig bekend over de meeste nieuwe initiatieven. Afgewacht moet worden hoe sterk hun business case zal zijn in een slechts matig groeiende afzetmarkt en toenemende competitie met gevestigde spelers. Die de Nederlandse "markt" jarenlang tijdens de "Grote Brinkhorst Droogte" overeind hebben gehouden en die nu eindelijk een beetje van hun jarenlange geduld in harde bestellingen zien verzilverd. In zwart tot slot het totaal aantal fte's wat tot de PV business wordt gerekend, 566 fte in 2008 (definitief cijfer in het CBS rapport). In Duitsland waren er volgens een recente prognose van de brancheorganisatie BSW in 2008 rond de 48.000 mensen uitsluitend in de PV-industrie werkzaam (update maart 2009, pdf).

Discrepancy between CBS and CertiQ numbers. There is a difference between the 2008 numbers from the CBS and the CertiQ data presented in the separate section (graphs). It amounts up to 1,7 MWp, peanuts in international terms, however "considerable" in the still small and permanently crippled Dutch market. There are several possible reasons for this difference, strongly related to the disappointment of private persons and/or companies in the bureaucracy of the new SDE "incentive" regime. Several individuals have openly admitted that, although they do have obtained a "permit" for the SDE, they will not redeem it, still buy solar panels, and will only have as a financial "incentive" the net metering bonus (which is different for each household, depending on the electricity contract). Others did not even bother to apply for the SDE, bought a system immediately, and are content that they have avoided lots of headaches.

Zoals gezegd is er een fors verschil in de bijgeplaatste capaciteit voor 2008 (althans: "afzet aan installateurs") volgens het CBS en de als "geaccepteerd producent van gecertificeerde zonnestroom" gerekende toename zoals geregistreerd door CertiQ (die "garanties van oorsprong", GVO's, uitgeeft). CBS had het over totaal 4,445 MWp toename in 2008, maar daar moet het aantal "niet met GVO's te certificeren" autonome systemen (0,229 MWp nieuw) nog vanaf, zodat we 4,216 MWp nieuw netgekoppeld voor 2008 overhouden.

CertiQ daarentegen publiceerde in hun maandrapporten voor eind december 2007 resp. 2008 een geaccumuleerd aantal "gecertificeerde" PV producenten van 617 resp. 718. Dat laatste getal is echter in een recent bericht (11 jan. 2010) aan de webmaster van Duurzameenergiethuis.nl opgehoogd tot alweer 745 stuks (zie ook nagekomen mededeling verderop). Wat zou inhouden dat er in 2008 maar 128 nieuwe "officieel erkende" zonnestroom producenten bijgekomen zouden zijn. Die met een gemiddelde te verwachten installatiegrootte van (rekenend met 8.000 door Agentschap NL (tot en met 2009: SenterNovem) "beschikte" aantal installaties en de blijkbaar toegekende 18 MWp) 2,25 kWp/installatie ingestapt zouden kunnen zijn. En dus met die 128 nieuwe installaties slechts iets van 288 kWp nieuw bijgeplaatst kunnen hebben! In de onduidelijke "vermogens-groei" grafiek voor PV (voorbeeld: april 2009 rapport, pdf) leek er echter vrijwel niets met de groeilijn te gebeuren, dus ook hier bleek duidelijk iets in de registraties te "wringen".

Stel dat we van die puur speculatieve 288 kWp ("nieuw voor 2008", heel erg veel meer kan het niet zijn geweest op basis van de bijgestelde aantallen nieuwkomers voor dat jaar) voor CertiQ uitgaan, en we houden de 4,216 MWp netgekoppeld (idem) van CBS er naast: dan komen we dik 3,9 MWp "tekort". Waar ligt dat mogelijk aan?

Het zal een hele klus worden om te proberen te achterhalen waar de discrepantie nu precies aan ligt (mogelijk een combinatie van factoren). 3,9 MWp staat toch gelijk aan dik 22.000 modules van 175 Wp (of het zijn twee forse windturbines...). Voor Nederland toch niet niks. Ach, wat is 3,9 MWp tegenwoordig nu nog? Dat plaatst Duitsland er in een ochtend bij. Peanuts en niets om je druk over te maken...

Nagekomen
Op 19 januari 2010 publiceerde ik de e-mail die ik van de persvoorlichter van TenneT (eigenaar van CertiQ) kreeg met een nadere toelichting over de complicaties rond de "vaststelling" van de groeicijfers van gecertificeerde zonnestroom (en andere duurzame energie) capaciteit. En de "vloeibaarheid" van de blijkbaar continu bijgestelde vermogensdata en aantallen geregistreerde installaties. Zie het bericht elders op Polder PV.

Gecertificeerde productie (CertiQ) status: eind februari 2010
Certified production of photovoltaic electricity (PV) in the Netherlands (CertiQ data) status: end of February 2010

(MEP en SDE installaties, alle andere PV-systemen die niet bij CertiQ zijn aangemeld vallen hierbuiten!)

De productie die via de zogenaamde "Garanties van Oorsprong" (GVO's, eerder "groencertificaten" geheten) aan zonnestroom wordt gemeten door CertiQ stelt nog steeds vrijwel niets voor in Nederland. Bovendien weerspiegelt het niet de daadwerkelijke (totale) productie, omdat (a) er reeds, zeer grof geschat, zo'n 30.000 zonnestroom producenten zijn met meestal kleine PV-installaties (vaak 4-6 modules, soms in de loop der jaren uitgebreid) die buiten alle statistieken vallen en waarvan de productie compleet onbekend is (behalve soms bij de schaars metende eigenaren zoals Polder PV - zie grafiek sectie). En (b) omdat de paar honderd installaties die in de extreem slecht doordachte MEP regeling zaten (status CertiQ eind maart 2008, vlak voor de start van de SDE regeling: 616 installaties), of het groeiend aantal in de nieuwe, ook alweer absurd bureaucratische SDE regeling vallende PV-systemen, bepaald niet zijn om over naar huis te schrijven. Zeker niet als we het internationale perspectief en de ontwikkelingen in de buurlanden op het netvlies blijven houden. Met de SDE is er wel degelijk "groei" van enige orde ontstaan, maar vooralsnog vooral in aantal ingeschreven "groencertificaten beschikte" producenten, die meestal slechts relatief kleine installaties blijken te hebben aangemeld (zie grafiek in bespreking CertiQ 2009 rapport). Producenten waarvan de eersten pas kWh op hun met veel moeite verkregen bruto productiemeter te zien kregen in het najaar van 2008, als ze geluk hadden (de SDE 2008 instappers, dus). Ergo: de "GVO's", 1 MWh per stuk "waard", zijn nog vrijwel niet gegroeid en worden bovendien ook niet op een heldere wijze "uitgegeven".

Beschikkingen voor de tweede SDE ronde (2009) zijn pas eind juli door SenterNovem verstuurd, de verwachting is dat pas in de late nazomer cq. de herfst, als alles goed gaat, de eerste daadwerkelijk gecertificeerde systemen in de CertiQ gegevens "zichtbaar" kunnen zijn geworden in het cijfermateriaal van deze TenneT dochter (zonder dat die cijfers als zodanig zijn geoormerkt). De wachttijden voor de plaatsing van de (verplichte) bruto productiemeter door de netbeheerders en de "administratieve verwerking" van het vervolgproces zijn hier extreem veel tijd, energie en goodwill vretende remmende factoren gebleken.

In onderstaande grafieken geef ik de stand van zaken per maand weer, gebaseerd op de openbare maandelijkse rapporten van CertiQ. Hierin zijn in ieder geval altijd het totaal aantal tijdens de publicatie van het rapport bekende, onder de certificatie condities vallende zonnestroom producenten te vinden. Feitelijk geven de CertiQ data het aantal "installaties" weer. Het kan natuurlijk voorkomen dat een eigenaar verschillende installaties heeft, die een apart "beschikking" krijgen, al zal dat een beperkt verschijnsel blijven onder de weinig "stimulerende" huidige SDE regeling. Bovendien wordt het aantal door CertiQ verstrekte GVO's per maand bijgehouden, die vanaf maart 2009 ook nog worden gesplitst in GVO's voor "eigen verbruik" resp. "netinvoeding". Uit deze cijfers, die ik sinds het eerste maandrapport van januari 2003 in een overzicht in Excel heb gezet, zijn alle hieronder weergegeven grafieken afgeleid. Daartoe zijn alle maandrapporten van CertiQ door Polder PV doorgelicht. Aan het begin van de maand worden, indien mogelijk, z.s.m. na publicatie van het meest recente maandoverzicht van CertiQ deze grafieken ververst.

Men dient goed te beseffen dat de gepubliceerde cijfers in de maandrapporten geen definitieve cijfers blijken te zijn: naderhand kunnen namelijk nog installaties worden bijgeschreven (zelfs in schaarse gevallen worden uitgeschreven), die dus niet in de gepubliceerde maandrapport data voor zullen komen. Omdat die bijschrijvingen niet voor Polder PV zijn te volgen, wordt dus uitgegaan van de data in de maandrapporten.

Novum per 2010
Waarschijnlijk als gevolg van de al genoemde mailwisseling tussen mij en TenneT, met o.a. mijn vraag om ook de actuele geaccumuleerde vermogens van in ieder geval de door CertiQ gecertificeerde zonnestroom capaciteit in de maandrapporten op te nemen, is met de publicatie van het januari rapport voor 2010 eindelijk aan dit verzoek voldaan. Van alle "hernieuwbare" opties wordt nu per maand dat geaccumuleerde vermogen in de tabel "participanten" opgenomen (zie screenshot elders op deze pagina). Eindelijk weer een beter handvat om de marktontwikkeling op de voet te kunnen volgen.

Data: CertiQ; bewerking, alle grafieken: Polder PV. Toelichting onderaan de grafieken.

Figure 1. The accumulation of solar electricity generating producers as registered at the national office of CertiQ ("certified receiver of Guarantees of Origin for proven production of renewable electricity"), yellow curve (left Y-axis), and the calculated (Excel) growth of the number of producers per month, red curve (right Y-axis), respectively. The bizarre "dip" in the yellow curve (Jan. 2005) is the result of a non-specified "market player" withdrawing 199 PV-installations from the GO administration (upon request at CertiQ an explanation was not available). Only in the autumn of 2008, half a year after the start of a new "incentive regime" for renewable electricity including PV ("SDE"), the number of accepted GO receivers is starting to grow again, apparently with strong growth. It should be reminded, however, that as many as 8000 applications were approved in 2008, valid for 18 MWp (in 2008 only systems were allowed in the range of 0,601 up till 3,5 kWp) ... In 2009 app. 2500 new applications for the category 0.601 - 15 kWp were approved in August (a few applications still awaited approval at that time), and only 70 for the category > 15 - 100 kWp (both categories together maximized at 20 MWp). In late November 2009 the green light was given for a possible extra 850 "small" and 75 "large" 2009 applications (not "new money", but shift in budget), respectively. All added together, total number of approved applications (most of them still awaiting realisation...) amounted to app. 11.350 "small" and 145 "large" approvals (max. 100 kWp installations allowed under the SDE regime...).

At the end of February 2010, including the app. 8.000 2008 and the app. 3.495 approved 2009 applications the "CertiQ-registered realisation" for the SDE 2008 plus SDE 2009 rounds amounted to only 28,4% of the total number of projects approved sofar. No one knows the total number of PV installations that have been realized anyway, since a growing number of households avoid the SDE bureaucracy and still buy PV systems. And the exact number of installations remains a mystery since most of these smaller systems have never been metered.

Note: Graphs are made by Polder PV from publicly available monthly reports by CertiQ, the Dutch organisation (part of main net manager TenneT) that controls certified production of renewable electricity. See the source listing on the CertiQ website.

Figuur 1. Het aantal in de tijd accumulerende zonnestroom producenten zoals geregistreerd bij CertiQ ("gecertificeerd ontvanger van Garanties van Oorsprong voor bewezen productie van duurzame elektriciteit"), gele curve (linker Y-as), resp. de middels Excel berekende toename van dat aantal producenten per maand, rode curve (rechter Y-as).

Een bizarre dip begin 2005 (fors "negatieve groei") werd als volgt verklaard door een CertiQ medewerker na mijn schriftelijke vraag hierover: "De scherpe daling per januari 2005 is veroorzaakt doordat een marktpartij er destijds voor heeft gekozen om 199 zonne-installaties uit te schrijven uit het systeem voor garanties van oorsprong". Op mijn vraag wat dan wel de "reden" daarvan geweest kan zijn, kreeg ik het antwoord "Wij weten niet waarom de genoemde marktpartij ervoor heeft gekozen de desbetreffende inschrijvingen te beëindigen". Mochten er mensen zijn die me hierover meer kunnen vertellen, houd ik mij aanbevolen. In ieder geval lijkt direct na die forse "dip" het effect al snel weggeebd, ogenschijnlijk omdat de individuele (?) projecten alsnog weer snel in de GVO regeling lijken te zijn opgenomen. Het lijkt er op dat aanvankelijk ergens een groot project is geweest waarvoor eerst een "gebundelde aanvraag" is goedgekeurd, die later is opgesplitst in de individuele deelprojecten???

Verder is er sinds begin 2004 een "lichte" groei geweest van nieuw in de regeling opgenomen PV-producenten, wat hoogstwaarschijnlijk uitsluitend "MEP" aanvragers zijn geweest die een scharrige 9,7 eurocent/kWh "bonus" kregen bovenop hun saldering. Dat zijn er vanaf de start van de MEP (1 juli 2003) tot en met de beruchte "black friday", 18 augustus 2006 (nekschot voor de MEP-regeling door Joop Wijn) namelijk maar 384 geweest, ongeveer 123 per jaar over die "MEP-periode". Tot en met september 2008 (nadat de eerste beschikkingen van de per 1 april 2008 gestarte SDE daadwerkelijk met veel moeite werden omgezet in fysieke plaatsing van bruto productiemeters bij early movers, en de hele administratieve trein tot en met CertiQ was ingevuld) is er niets meer bij CertiQ bijgekomen. Wat echter beslist niet betekent dat er geen zonnestroomsystemen werden geplaatst in Nederland! Ze worden echter niet "gezien" door de autoriteiten.

Pas vanaf oktober 2008 begon er weer "beweging" te komen in het aantal goedgekeurde producenten bij CertiQ, al is de toename nog lang niet zo groot als het aantal van 8.000 daadwerkelijk door SenterNovem "beschikte" aanvragen voor die eerste SDE ronde zou suggereren. Ook dient goed de "schaal" van de grafiek in aanmerking genomen te worden, een steile curve betekent nog niet dat er opeens duizenden nieuwe "CertiQ producenten" per maand bijkomen, integendeel. Eind maart 2009 waren er bijvoorbeeld nog maar 750 nieuwe zonnestroomproducenten bijgekomen t.o.v. maart 2008, de maand voorafgaand aan de start van de SDE 2008. Dat was nog maar 9,4% van het totaal aantal beschikte installaties voor dat jaar. Daarbij logischerwijze er van uitgaand dat alle nieuwe producenten bij CertiQ ingeschreven uitsluitend de route via de SDE hebben "gekozen". Het is onwaarschijnlijk dat er mensen of bedrijven zullen zijn die buiten de SDE om zich ingeschreven zullen hebben bij CertiQ, omdat ze daar in het geheel geen "voordeel" bij behalen.

Pas in het tweede kwartaal van 2009, ruim een jaar na de officiële start van de SDE, begint het aantal in de CertiQ database gekomen nieuwe installaties (in de nazomer en mogelijk tot laat in de herfst van 2009 nog steeds uitsluitend "2008 beschikten"!) eindelijk goed op gang te komen en ligt het niveau rond de 150-350 nieuwe installaties per maand. Dat zijn - voor de SDE 2008 ronde - allemaal installaties die de 3,5 kWp niet te boven komen en die in de praktijk ook nog eens vaak veel kleiner blijken te zijn. Zie daarvoor de tale-telling grafiek in mijn bespreking van het CertiQ 2009 jaar rapport om een indruk te krijgen van de gerealiseerde installatiegroottes in de "ruimere" 2009 regeling. Eind februari 2010 zullen er zeer waarschijnlijk de nodige installaties uit de SDE 2009 ronde in de CertiQ database bijgeschreven kunnen zijn, daar de beschikkingen voor de ongeveer 2.500 "kleine" resp. 70 "grotere" installatie aanvragen voor die tweede ronde medio augustus werden verstuurd door SenterNovem. Omdat er echter vele weken (soms maanden) kunnen verlopen voordat er überhaupt een bruto productiemeter geïnstalleerd zal zijn in opdracht van de netbeheerders, en ook de administratieve afwikkeling daarna extreem moeizaam is, zullen er nog niet echt veel installaties uit de SDE beschikkingen zijn voortgekomen. De status van de SDE 2009 (en SDE 2008) beschikten is anno maart 2010 nog volstrekt ongewis, informatie over de voortgang met mysteries omgeven, en het ingezakte groeitempo in nieuw geregistreerde installaties per maand rond de jaarwisseling tot en met februari stemt niet vrolijk. De SDE 2009 beschikten moeten echter wel zorgen dat ze dit jaar of begin 2011 gaan plaatsen, anders vervalt hun beschikking. Zonder dat die doorgeschoven kan worden naar wel-willende-plaatsers...

Na een relatief gunstige zomerperiode in 2009 viel in augustus van dat jaar de maandelijkse toename fors terug (slechts 160 stuks). Dit trok in september weer bij, maar viel weer terug naar 203 nieuwkomers in oktober, alweer verder omlaag naar slechts 164 stuks in november, met als sluitstuk van het trage jaar 2009 200 nieuwkomers in december. Januari 2010 begon alweer "down" met slechts 186 nieuwe projecten en februari bracht een nieuw dieptepunt tot stand. Slechts 125 nieuwe PV-systemen werden bijgeschreven... In totaal stonden er eind februari 2010 3.885"participanten zonnestroom" bij CertiQ genoteerd, waarvan nog de eind maart 2008 ingeschreven 616 "MEP" klanten moeten worden afgetrokken, zodat je slechts 3.269 pure "SDE" klanten overhoud. Er stonden eind februari 2010 dus nog steeds maar 39,3% van de 8.000 door SenterNovem beschikte aanvragen als "grotendeels SDE 2008 inschrijvers" (met zeer waarschijnlijk een eerste contingent SDE 2009 beschikten) in de boeken bij CertiQ ingetekend. Rekenen we eerlijker alle reeds door SenterNovem beschikte SDE aanvragers tot nu toe: 8.000 maal SDE 2008 (gemaximeerd op 3,5 kWp/installatie), plus 2.500 "klein" en 70 "groot" (totaal 2.570) voor de eerste ronde SDE 2009, plus de later met de "schuif van wind op land naar o.a. zonnestroom" extra voor 2009 toegekende beschikkingen voor ongeveer 850 nieuwe "kleine" en 75 nieuwe "grotere" systemen (11,8 MWp die in november extra werd toegekend voor PV na weer de nodige parlementaire debatten, 925 extra installaties), komen we in totaal voor SDE 2008 + SDE 2009 op 11.495 "beschikte" PV-systemen (nog grotendeels niet gerealiseerd). Het geaccumuleerde aantal in de CertiQ database ingeschreven "SDE-beschikten" tot en met januari 2010 komt dus nog steeds maar op een scharrige (3.269/11.495 =) 28,4%. Dat wil zeggen dat bijna driekwart van alle reeds beschikte aanvragen nog totaal niet "in zicht is" en/of de realisatie status compleet onduidelijk.

Op 1 maart 2010 is de derde SDE ronde reeds compleet overtekend voor de "kleine" categorie, en zullen mogelijk van de 17.000 binnengekomen aanvragen er uiteindelijk slechts 4.000 "beschikt" gaan worden. Het is duidelijk dat na drie jaar SDE deze regeling alweer definitief als "failliet" en totaal niet "stimulerend" beschouwd zal moeten worden voor een ieder die zijn/haar hersens gebruikt (en met openvallende mond van verbazing naar de gigantische realisatie in de buurlanden kijkt)...

Figure 2. In this graph next to the accumulated number of "certified" solar electricity producers (yellow, left Y-axis), in dark green (right Y-axis) the accumulating number of issued (proven production) "Guarantees of Origin" is presented. It is important to realize that each certificate stands for the production of 1 MWh, which is considerable because of the rather small PV-system sizes in the Netherlands. Because only little production under the new SDE incentive regime* has been realized sofar (e.g.: formally registered on a separate, certified meter), there is hardly any effect on the growth of the certificates issued, despite the relative strong growth in the number of small (2008: system maximization 3,5 kWp, 2009: 2 categories, max. 15 or 100 kWp) certified producers. There is even a flattening of the curve at the beginning of 2010.

*Open since April 1, 2008, the then existing certified installations come from the previous "MEP" regime that was closed for new installations in August 2006. Most approvals were issued after a long, 26 week waiting period somewhere in the Autumn of 2008. Realisation however, is probably only a third of the approvals issued.

Figuur 2. In deze grafiek staat naast het geaccumuleerde aantal "gecertificeerde" zonnestroom producenten (geel, linker Y-as), in donkergroen het accumulerende aantal uitgegeven (lees: daadwerkelijk geproduceerde) "Garanties van Oorsprong" (vroeger: "groencertificaten"), waarbij rekening gehouden moet worden dat elk certificaat staat voor de productie van 1 MWh. Bijbehorende Y-as voor de groene curve staat aan de rechterzijde. Aangezien de eerste SDE aanvragers pas laat in de herfst van 2008 in staat waren om de bruto productiemeter door de netbeheerder geplaatst te krijgen, en er nog steeds onduidelijkheden zijn rond de "bijschrijving" van de (vooralsnog waardeloze) GVO's voor deze producenten, is er nog (steeds) nauwelijks impact van de SDE te zien (1 certificaat staat gelijk aan 1.000 kWh, wat met een - voor SDE 2008 beschikten - gemaximeerde systeemgrootte van 3,5 kWp onder gunstige omstandigheden slechts na grofweg een derde jaar bereikt kan zijn). Dit, ondanks het behoorlijk toegenomen aantal geregistreerde nieuwe - kleine - zonnestroom producenten (gele curve). Let op de tale-telling afvlakking van de certificaten curve rond de jaarwisseling 2009/2010.

Figure 3. As in Figure 2, but now with the calculated new Guarantees of Origin issued each month, blue curve (right Y-axis). Season-related production originally was clearly recognizable, but later the graph becomes blurred, possibly by "lumping" of GO's or administrative procedures not following the real production of the PV-installations involved*. In this graph there is still only a weak, summer-season (high production) related effect of the growing number of registered and accepted GO receiving producers of solar electricity as of the Autumn of 2008. Despite a fairly "large" number of newly registered (but small) PV-installations, certificate production for solar electricity per month has dramatically collapsed at the end of 2009/start of 2010, only reviving slightly in February.

Please note that possibly 34 MWp of mostly small (in the order of 0.4-3 kWp) grid-connected PV-installations in the Netherlands is not represented in these graphs because they are not/never have been metered nor accepted following the GO schemes of CertiQ or its predecessor EnerQ...

* Actually, production on which GO's will be based, is artificially evenly distributed over the 12 months in the year by the net manager. Only after the "level" of 1 MWh is surpassed, apparently one certificate is being validated by CertiQ. Monthly reports of production meter positions by the PV owner are not accepted in the Netherlands, in stark contrast with Germany where PV system operators can bill the net mananger for the legally fixed feed-in tariffs on a monthly basis. The whole process in the Netherlands is exceptionally unclear and entirely based on only one measurement in the year, which can be done at any moment by the net manager...

Figuur 3. Als figuur 2, maar nu i.p.v. de accumulatie van GVO's de per maand nieuw bijgeschreven (of: "uitgegeven") aantallen GVO's door CertiQ (berekend via Excel, blauwe curve, rechter Y-as). Goed te zien is in het begin de seizoensafhankelijkheid (meer GVO's in de zomer dan in de winter), maar later wordt het beeld onduidelijker, mogelijk omdat de uitgave van GVO's meer "gelumpt" wordt in de loop van de tijd, en er niet meer direct volgend op de fysieke productie GVO's worden "uitgeschreven"*. De onverwacht hoge piek van de najaarsmaand oktober 2007 (2.135 MWh) blijft dus onverklaard. Het was nu niet bepaald een recordmaand qua opbrengst (zie overzicht Ton Peters in Spijkenisse). Ook uit figuur 3 blijkt dat er nog slechts een geringe invloed is van het groeiend aantal (met hoge mate van zekerheid: SDE) producenten op de verstrekking van GVO's: als er al kWh zijn geproduceerd, is dat voornamelijk in de hoog-productieve zomerperiode van 2009 geweest. Veel (vaak relatief kleine) installaties zullen sowieso nog geen 1 MWh op het bruto productiemeter telwerk hebben geproduceerd, laat staan dat die dan "administratief verwerkt" zou zijn door de netbeheerder of door CertiQ zijn ingeboekt (een hoogst mistig proces waar slechts moeizaam een vinger achter is te krijgen). Er is in de grafiek op zijn hoogst een mogelijk seizoens-gerelateerde verhoging te zien (zomerperiodes met hoge productie, echter mede veroorzaakt door de al in de regeling zittende oude MEP systemen). De 2009 "tussenhigh" viel echter weer terug in augustus 2009 wat niet spoort met de record opbrengsten voor die zeer zonnige maand. Erna bleef de certificaat productie hangen rond de 500 MWh/maand en stortte deze in november weer helemaal omlaag, om eind 2009 in december een nieuw dieptepunt te bereiken van slechts 245 MWh en in januari 2010 zelfs nog maar een scharrige 133 MWh. Daar kan de lichte "revival" in februari slechts weinig aan verhelpen...

Noot: men dient zich goed te realiseren dat ongeveer 34 MWp aan geplaatste zonnestroom capaciteit (meestal kleine installaties in de orde grootte van 0,4-3 kWp) niet in deze grafieken voorkomen omdat ze niet gecertificeerd worden bemeterd of anderszins aan de voorwaarden van CertiQ voldoen (zie ook uitleg bij Fig. 7)...

* Feitelijk wordt de productie waarop de verstrekking van GVO's wordt gebaseerd door de netbeheerders evenredig verdeeld over de 12 maanden van het jaar (hetgeen uiteraard weinig heeft te maken met de fysieke productie realiteit - hoge productie in de zomer, weinig in de winter). Pas als het "niveau" van 1 MWh wordt bereikt wordt er blijkbaar 1 certificaat gevalideerd door CertiQ - en wellicht dan pas opgenomen in de productie statistieken zoals weergegeven op deze pagina. Het hele proces is uitermate mistig en volledig gebaseerd op slechts een meting in het jaar, die op een willekeurig moment door de netbeheerder kan worden uitgevoerd. Lees daartoe ook dit bericht over de mogelijk wenselijke "timing" van die meter opname (gezien de SDE condities), en het daarop volgende exemplaar.

In Duitsland kun je als PV-systeem eigenaar volledig zelfstandig - met een eigen productiemeter (Einspeise meter, direct aan het laagspanningsnet gekoppeld) - de netbeheerder maandelijks of minder frequent een nota voor voorschotten sturen op basis van de te verwachten productie, en die moet deze uitbetalen (en mag daar geen administratiekosten voor in rekening brengen)...

Figure 4. In this figure the number of new certified producers of solar electricity per month is presented (calculation from accumulated month values with Excel, red curve, left Y-axis), and the number of new Guarantees of Origin issued by CertiQ (idem, blue curve, right Y-axis). Again: as of yet hardly any structural impact of the number of new producers on the GO's actually issued (these are, sofar, almost exclusively issued for the existing producers from the old "MEP" scheme or even older protocols). Just a slight increase in new GVO's issued/month is apparent since the start of the SDE on April 1 2008, although "output" fluctuates considerably (possibly strengthened by pitfalls resulting from certificate issuing policy). However, the trend was clearly downwards at the end of 2009, the second year of the new SDE "incentive" regime...

Figuur 4. In deze figuur zijn naast elkaar gezet het aantal nieuwe zonnestroom producenten per maand (Excel berekening van de CertiQ maandgegevens), in rood (linker Y-as), resp. het nieuw aantal uitgegeven GVO's voor (bij CertiQ ingeschreven) zonnestroom producenten in blauw (idem, rechter Y-as). Wederom: (nog) relatief weinig impact van het aantal nieuwe (SDE) producenten op de uitgegeven GVO's, die uitsluitend voor de reeds enkele jaren geaccumuleerde producenten gelden. De "output" fluctueert sterk, wat mogelijk nog versterkt wordt door eigenaardigheden van het - ondoorzichtige - toekenningsbeleid van de groencertificaten. Zie ook opmerkingen onder figuur 4: de trend in het tweede "stimulerings"jaar SDE is negatief...

Figure 5. As in Figure 4, but now with the focus on the accumulation (dark green curve, left Y-axis), and the new GO's issued per month, respectively (blue curve, right Y-axis, unity GWh = 1000 MWh = 1000 certificates). No dramatic changes yet visible in growth (even flattening of the growth curve), despite 23 months of "new incentive regime" [SDE 2008/2009].

Figuur 5. Als in figuur 4, maar nu de volledige focus op de accumulatie (groene curve, linker Y-as), resp. de per maand nieuw bijgekomen uitgifte van GVO's voor zonnestroom. Ook deze laatste wordt uitgedrukt in GWh (1 GWh = 1.000 MWh = 1.000 certificaten; blauwe curve, rechter Y-as). De groene curve toont nog (steeds) geen stijging van de helling in de afgelopen periode (zelfs een duidelike afvlakking van de "groei"curve). Dit ondanks reeds 23 maanden "nieuw stimuleringsregime" [SDE 2008/2009].

Figure 6. A somewhat clearer picture revealing "increasing growth" for the number of GO's issued should become visible from the relative growth of the certificates issued in comparison with the previous month. Hence, in this graph again the "newly issued per month" curve is presented (dark blue curve, left Y-axis) in comparison with the curve in light-yellow (right Y-axis) that shows the relative percentual increase of the number of GO's issued as compared to the previous month. If there would be a regularly systematic issue policy of GVO's by CertiQ, this should immediately result in an increase of the yellow curve as production of PV would start to take off. This clearly is not the case (only significant upward trend in May >>> June 2009, stabilizing after that period, and rapidly going down in the second half of 2009). Growth up till now is even much lower than the average picture in the years 2003-2006 (when there was hardly any incentive at all, the MEP scheme only yielded a meagre extra 9,7 eurocent/kWh on top of the net metering price, which was totally non-stimulating, resulting in an almost dead market up till 2008). For clarity, a trend-line for the "new GO's per month" curve has been added in light-blue (Excel 3rd degree polynome). It shows a strong downward instead of an upward trend in the period in which a new "stimulation regime" was introduced...

Figuur 6. Een iets duidelijker aanwijzing voor "toenemende groei" van het aantal uitgegeven GVO's voor zonnestroom zou zichtbaar moeten zijn in de relatieve toename van de uitgifte ten opzichte van de vorige maand. Daartoe staan in deze laatste grafiek wederom de oorspronkelijke, "per maand nieuw uitgegeven GVO's" in donker-blauw (linker Y-as), alsmede een daar uit berekende curve in lichtgeel die de relatieve procentuele toename van het aantal uitgegeven GVO's t.o.v. de vorige maand weergeeft (rechter Y-as). Als er significante toename van daadwerkelijk regelmatig ingeboekte "geregistreerde productie" van zonnestroom zou zijn, zou dat direct in een toename van dit procentuele verschil moeten zijn te zien. Duidelijk is dat daar geen sprake van is (enige structurele toename van mei >>> juni 2009, daarna kort stabilisatie, waarna een dramatische trend bergafwaarts zichtbaar werd). Er is continu forse fluctuatie en van enige "gemiddelde opgaande trend" is absoluut geen sprake. Integendeel: de groei is marginaler dan in de jaren 2003-2006 en zelfs negatief. Let op de twee - onverklaarde - hoge pieken in mei 2003 (15,1% groei t.o.v. april 2003) resp. oktober 2007 (11,2% groei t.o.v. september 2007).

Ter verduidelijking is een trendlijn voor de "nieuwe GVO's per maand" curve toegevoegd in licht-blauw (Excel 3e graads polynoom). Deze toont een zeer opvallende tale-telling neerwaartse i.p.v. opwaartse trend in de periode waarin een nieuw "stimulerings-regime" van kracht was...

Accumulation of certified photovoltaic installation capacity (STC)/Geaccumuleerd gecertificeerd PV vermogen

Figure 7. (X-scale "old-style", lower graph, running from start of 2004 up till end of 2009, scale "new-style", upper graphs, shifted to a starting point at February 2007 (Jan. 2010 report, central graph) and March 2007, respectively (Feb. 2010 report, upper graph); note differences in X-axis and Y-axis ranges!). These graphs come from the (actual) monthly statistics pages on the CertiQ website. The old graph, which was hard to read, has been slightly modified with a grid and red lines by Polder PV to clarify actual MWp increase. It gives the accumulated certified PV capacity registered by CertiQ. Since the years of immobility on a non-stimulated Dutch PV-market only some growth has become visible again as of early 2009 (rise of flattened curve in the right part of the graph, only 9 Months after the start of the SDE on April 1, 2008, vertical red line). Extrapolating the accumulation reached December 2009 resulted in an estimate of some 6,3 MWp of new installations "accepted" by CertiQ since the start of the new incentive regime (SDE) as of April 1, 2008. In a later communication by CertiQ's owner TenneT it appeared to have been 5,984 MWp for 2009 only, the year that most "SDE installations" have been realized sofar.

Strange things happening. In the whole SDE period (as of April 1, 2008) 3269 new solar electricity producers have been certified/accepted by CertiQ according to their published monthly reports up till the end of January 2010. From the latest (upper) February 2010 graph and from the first-time appearance of installation capacity numbers since the January 2010 report (see screen-shot below), it is calculated that approximately (20,4 - 12,2 =) 8,2 MWp might have been added since the start of SDE in 2008. This is a big surprise, since in the December 2009 graph only 6,3 MWp seemed to have been added in the whole SDE period, and earlier in January 2010 TenneT's press officer claimed a growth of even less than 6 MWp for 2009. More bizarre even: for January 2010 even more capacity had apparently been "certified" by CertiQ, adding to a total of app. 9,8 MWp "new installations" since the SDE started in April 2008. Now, 1,6 MWp of brand-new installation capacity reported to CertiQ via very misty protocols suddenly seemed to have disappeared since January 2010, for which no explanation is given. I will try to get more details concerning these strange statistics fluctuations.

The 3,5 MWp of installations that would have been added in the January 2010 report (36% of total accumulation in 20 months) were even more curious, since in that month the number of new installations seemed to be modest (see Fig. 1)! If one considers the new numbers in the February report as "correct", the 3269 new SDE installations (8,2 MWp) would have an average nominal (STC) capacity of app. 2,5 kWp. Note that an increasing number of larger PV-systems could have heavily influenced this outcome. Despite all high-strung political rhetoric concerning the "new" SDE incentives, still not too many installations have been realized under this "stimulation" regime. Because of the still small numbers, every larger installation (max. 100 kWp) will have a serious impact on the average system size calculated.

More curious phenomena. Strangely, despite the growth in newly admitted "SDE installations" (244 in May 2009), the total capacity in the certified scheme seemed to have become slightly lower in May 2009 (see image by CertiQ), a possible error by CertiQ since the resulting small "peak" does not appear anymore in the June 2009 - and later - images. An earlier "dip" in the old graph (2005) represented a bizarre and unspecified "withdrawal" from almost 200 installations from the certified installation pool in the CertiQ database.

Note, again, that the graphs presented above do not show the "non-certified" PV-installations in the Netherlands. Eur'ObservER estimated 49 MWp for on-grid systems in the Netherlands for the end of 2008 (the only category that matters with respect to "certification protocols", see report ready for download on this web page). Subtracting the approximately 15 MWp accumulated in the CertiQ database for that year, there should at least be 34 MWp of non-certified grid-connected PV installations in the Netherlands, if the Eur'ObservER data are considered reliable. These PV-systems, including the 1,2 kWp installation of the webmaster of Polder PV, have only "net metering" [Dutch: "salderen"] as an incentive (mostly, but not always, added to subsidies for buying the modules in old, abolished incentive regimes during the first years of the new millennium). There are also a number of installations that never got subsidies of any kind, that only have net metering. Examples: Niels Thijssen from the northern part of the province of Limburg, Jeroen Haringman in Hilversum with partially second-hand modules, Michael Stegen's recent impressive 5,4 kWp Sunpower installation, etc. An increasing number of PV-system buyers (actual numbers totally unknown) avoid the stifling SDE bureaucracy. Hence: not represented in the CertiQ figures or databanks.

Growth of PV in the Netherlands in relative terms: If correct, the 8,2 MWp "growth" in the "incentive" period April 2008 up till February 2010 (23 months) means, that on average approximately 357 kWp a month has been realized sofar* (as registered by CertiQ, possibly not far off from total installation capacity added). That remains an astonishing low capacity growth for a stifling rich (and sunny) western country such as the Netherlands with 16,6 million inhabitants and over 7 million households. The comparable Belgium region of (Dutch-speaking) Flanders only (population 2,7 times smaller than the Netherlands) has added 203 MWp in 10 months time, hence on average app. 20 MWp a month since March of 2009, a factor 46 times higher...

* This was 445 kWp/month with the numbers in the January 2010 report, 9,8 MWp after 22 months.

Figuur 7. X-as lopend vanaf begin 2004 tot en met eind 2009 in de oorspronkelijke grafiek, onderaan, resp. vanaf februari 2007 (Jan. 2010 rapport, middelste grafiek) en maart 2007 (Feb. 2010 rapport, bovenste grafiek) tot en met februari 2010 in het laatste exemplaar. Op de CertiQ site stond sinds het overzicht van februari 2009 een aparte, slecht leesbare grafiek met het geaccumuleerde PV vermogen van door CertiQ gecertificeerde installaties (dus exclusief de duizenden andere, niet gecertificeerde PV-systemen!). Pas eind vorig jaar is voor het eerst een daadwerkelijk getal voor het geaccumuleerde vermogen gepubliceerd.

Helemaal bovenaan de laatste update, van het overzicht voor februari 2010, onderaan het laatste "oude" exemplaar van december 2009. In deze laatste heb ik ter verduidelijking een (horizontaal) grid toegevoegd en enkele rode lijnen om beter zicht te krijgen op de daadwerkelijke bijplaatsing**. Uit de vorige grafiek van december 2009 was te destilleren dat er sinds de jarenlange stagnatie (in dit marktsegment, niet gecertificeerde systemen zijn wel, zei het marginaal gegroeid in die tijd), en sedert de SDE regeling op 1 april 2008 open ging, er nog slechts zo'n 6,3 MWp aan nieuwe gecertificeerde netgekoppelde capaciteit leek te zijn bijgekomen tot een geaccumuleerd totaal van zo'n 18,6 MWp (oudere "MEP" installaties incluis).

Het nieuwe volume voor het kalenderjaar 2009 (het gros van de SDE installaties tot nu toe gerealiseerd) was volgens de cijfers van TenneT (dit bericht) 5,984 MWp. In de gehele SDE periode zouden er inmiddels, eind februari 2010, 3.269 uit de CertiQ maandrapporten berekende "nieuwkomers sinds eind maart 2008" (gegevens hieronder) zijn bijgeschreven. Uit de nieuwe grafiek en, vooral, de door mij gevraagde (eerste) publicatie van de werkelijk geaccumuleerde nominale capaciteit van de gecertificeerde PV-installaties bij CertiQ in het januari 2010 maandrapport (zie screenshot verderop, met actuele februari screenshot), is te destilleren dat inmiddels ongeveer (20,4 - 12,2 =) 8,2 MWp zou zijn toegevoegd sinds de start van de SDE in 2008. Dit is een grote verrassing, want in de grafiek uit het december 2009 rapport, leek het nog slechts 6,3 MWp te zijn, terwijl de persvoorlichter van TenneT voor 2009 alleen slechts minder dan 6 MWp leek te claimen. Nog vreemder: in het januari 2010 rapport werd er zelfs meer nieuwe capaciteit geclaimd optellend tot ongeveer 9,8 MWp aan "nieuwe installaties" sinds de start van de SDE in april 2008.als "gecertificeerd". Er lijkt dus opeens in een maand tijd, na een plotselinge forse stijging weer 1,6 MWp aan nagelneue aan CertiQ via mistige protocollen gemelde installaties te zijn verdwenen sinds januari 2010, waarvoor geen verklaring wordt gegeven. Ik zal proberen om meer details over deze merkwaardige statistische fluctuaties te verkrijgen.

De 3,5 MWp aan nieuwe installatie capaciteit die opeens in het januari 2010 rapport werden toegevoegd (36% van totale accumulatie in 20 voorgaande maanden) zijn ook onverklaard. Vooral omdat de toename van het aantal installaties middelmatig bleek te zijn in die maand volgens hetzelfde januari 2010 rapport (zie Fig. 1!). Als de nieuwe getallen in het februari 2010 rapport correct blijken te zijn (zie verderop voor mogelijke verklaring), zouden de 3.269 nieuwe SDE installaties (8,2 MWp) een gemiddelde nominale capaciteit hebben van ongeveer 2,5 kWp per installatie. Let op dat een toenemend aantal van grotere PV-systemen een sterk effect kunnen hebben op het eindresultaat. Ondanks alle politieke retoriek over de SDE zijn er nog steeds niet echt veel installaties geregistreerd onder dit "stimulerende" regime. Vandaar dat elke toegevoegde grotere PV-installatie (max. 100 kWp) een hoge impact op de berekende gemiddelde systeemgrootte zal hebben.

Meer merkwaardige fenomenen. In mei 2009 is er (weer) een bizarre "dip" in de totaal in de certificering meegerekende capaciteit ontstaan (zie CertiQ grafiek) en lijkt er wederom (net als aan het begin van 2005: 199 installaties) PV-capaciteit uit de garanties van oorsprong regeling te zijn gehaald. De reden daarvan is niet bekend en mogelijk was het een artefact of een fout van CertiQ, want vanaf de juni 2009 grafiek komt die afwijking niet (meer) voor.

Let op dat deze grafieken niet de niet door CertiQ gecertificeerde PV-systemen in Nederland weergeven. Eur'ObservER schat voor eind 2008 voor Nederland een netgekoppelde PV-capaciteit van 49 MWp in (zie het rapport te downloaden van deze webpagina). Als je de toen "gerealiseerde" 15 MWp accumulatie aan gecertificeerde PV-capaciteit in de CertiQ database aftrekt van de door Eur'ObservER weergegeven 49 MWp houd je 34 MWp aan niet-gecertificeerde PV-systemen over in Nederland (eind 2008). Hieronder valt ook de 1,2 kWp installatie van de webmaster van Polder PV. De enige "marktprikkel" voor deze grote hoeveelheid installaties is de saldering, bovenop reeds in de beginjaren van dit millennium vergeven aanschaf subsidies voor de zonnepanelen zelf. Er zijn ook de nodige systemen waar nooit subsidies voor zijn vergeven, en die uitsluitend salderen. Voorbeelden: Niels Thijssen uit noord Limburg, Jeroen Haringman uit Hilversum met deels tweedehands modules, Michael Stegen's indrukwekkende recente 5,4 kWp Sunpower installatie, etc. Steeds meer PV-systeem kopers (aantallen onbekend) laten de verstikkende, gigantisch veel tijd vretende en vele ergernissen genererende SDE bureaucratie links liggen. Deze brave burgers zijn dus niet in de grafieken of databanken van CertiQ terug te vinden.

Groei van PV in Nederland in relatieve termen, vraagtekens rond CertiQ cijfers: Indien correct, betekent de 8,2 MWp "groei" in de "subsidie" periode april 2008 tot en met februari 2010 (23 maanden) dat gemiddeld genomen tot nu toe ongeveer 357 kWp per maand zijn gerealiseerd** (zoals geregistreerd door CertiQ, mogelijk niet ver van verwijderd van de reëele nieuwe geïnstalleerde PV capaciteit in Nederland). Dat blijft een absurde lage capaciteitsgroei voor een zeer rijk (en zonnig) westers land als Nederland met 16,6 miljoen inwoners en ruim 7 miljoen huishoudens. Het vergelijkbare autonome Vlaamse Gewest in België (bevolking 2,7 maal zo klein dan de Nederlandse) voegde 203 MWp in 10 maanden tijd toe, dus gemiddeld zo'n 20 MWp per maand tussen maart 2009 en januari 2010, een factor 46 hoger...

** Dit was nog 445 kWp/maand met de getallen in het januari 2010 rapport, 9,8 MWp na 22 maanden.

* Ik heb CertiQ per e-mail verzocht om de daadwerkelijke accumulatie van de ingeschreven PV-systemen in de vorm van bijgeplaatste dan wel geaccumuleerde MWp cijfermatig weer te geven in hun maandrapporten. De reply was aanvankelijk dat het "in overweging zou worden genomen". Na nieuwe mail wisseling is er inmiddels aan mijn verzoek voldaan, en wel met ingang van het januari rapport voor 2010, zie afbeelding hieronder:

Januari 2010 rapport
Er is uiteraard iets vreemds met die bijna 22 MWp die opeens in de CertiQ gegevens blijken te zijn geaccumuleerd in het januari rapport voor 2010. Want de persvoorlichter van TenneT gaf eerder in januari 2010 als groei voor 2009 op: "Het ingeschreven vermogen is toegenomen van 12,462 naar 18,446 MW." Neerkomend op 5,984 MWp in een jaar tijd, of ongeveer 499 kWp gemiddeld per maand. Dat zou betekenen dat, indien alle CertiQ data correct zijn, er in januari 2010 opeens maar liefst 3,5 MWp aan nieuwe PV-installaties bij CertiQ zou zijn bijgeschreven. Gezien het supertrage aanmeldings-tempo van de afgelopen twee jaar lijkt die plotsklapse groei onwaarschijnlijk, en het matcht bovendien slecht met de vastgestelde toename in aantal installaties (vooralsnog uitgaand van allemaal SDE systemen). Tussen 31 december 2009 en 1 februari 2010 zijn er namelijk slechts 186 nieuwe PV-installaties bijgekomen volgens het januari 2010 rapport. Die zouden dan een gemiddelde installatiegrootte van (21.957-18.446)/186 = 18,9 kWp per stuk moeten hebben gehad als alle cijfers blijken te kloppen. Het is in theorie mogelijk dat een netbeheerder opeens een pak "toestemmingen" voor "grote" PV-systemen (groter dan 15 kWp voor SDE 2009) in een keer aan CertiQ heeft doorgegeven in de eerste maand van 2010 (ervan uitgaand dat de betreffende PV-installaties vervolgens direct werden ingeschreven). Maar het blijft op zijn zachtst gezegd vreemd dat er gemiddeld genomen in 2009 per maand zo'n 236 nieuwe installaties zijn bijgekomen bij CertiQ, en er in januari 2010 opeens "maar" 186 (21% minder) zijn bijgekomen. Ter vergelijking: januari 2009 zou 255 nieuwe installaties hebben gezien (uitgaande van maandrapport cijfers en het nieuwe getal van 745 participanten totaal voor 1 jan. 2009). En dat zouden dan in januari 2010 "dus" vooral "grote" PV-systemen geweest moeten zijn? Waar zijn dan alle "kleinere" PV-installaties gebleven bij CertiQ, die ook gewoon zouden moeten blijven aangroeien???

Het mag duidelijk zijn dat met de 1,6 MWp die er in het februari 2010 opeens weggestreept lijkt te zijn de chaos bij CertiQ nu inmiddels ook compleet is. De exacte status van de totale capaciteit aan zonnestroom in Nederland was altijd al een zooitje (CBS statistieken), omdat vrijwel niets werd gemeten en er geen enkel zinnige conclusie aan het dubieuze gepubliceerde cijfermateriaal verbonden kon worden. En nu via bruto productiemeters alle nieuwe PV-spul aangemeld bij CertiQ (alleen SDE installaties!) wordt bemeten, blijken de statistieken heftige schommelingen te vertonen die geen enkele realiteit kunnen weerspiegelen. Tijd dat Europa eens ging ingrijpen op de extreem shaky blijvende basis van onze "duurzame energie statistieken".

Duidelijk blijft in ieder geval in deze kronkelige analyses dat het exacte monitoren van de "marktgroei van PV" in Nederland vergeven blijft van mysteries en constante vraagtekens. En dat is een zeer slechte zaak die de politici in Den Haag hoog op zouden dienen te nemen, gezien hun extreem gevoelige en ambitieuze, doch nog nauwelijks verzilverde duurzaamheidsclaims...

Figure 8. Results of CertiQ monthly reports lumped into data per year and, in dashed columns at the right, average of the period under consideration (2003-2009). Data status: January 2010. On the left Y-axis the number of new certified PV-installations per year resulting from subtracting the accumulation of installations in the December reports (data valid as of January 1 of each year), columns in blue. On the right Y-axis the number of Guarantees of Origin (GO's) issued by CertiQ for the year under consideration (1 GO stands for 1 MWh, 1.000 for 1 GWh). Data obtained by extracting the accumulated GO's issued in the December reports; green columns. Note the many new PV-installations in 2009, resulting from a new but bureaucratic subsidy regime (started on April 1, 2008). These are, however, mostly small systems of max. 2 kWp. Impact of the installation growth on GO's issued is hardly discernable, even in 2009. This probably is the result from delays in certificate validation for that year, and the fact that small installations need a long time before even one certificate (= 1 MWh) can be accounted for by CertiQ. Note that growth of certificates issued already started two to three years before the new "incentive regime". It is most probable that for the year 2009 CertiQ will register more GO's, accumulated as net managers file their interpolated "monthly production" based on one measurement in a one-year period.

Note that despite the enormous "boom" in new PV installations in 2003 (see CBS data elsewhere on this web page), almost none of these installations have been recorded as "certified" in the CertiQ database.

Figuur 8. Resultaten van data uit de maandelijkse CertiQ rapporten die gelumpt zijn in data per jaar en, in gearceerde kolommen rechts in de figuur, het gemiddelde/jaar over de geanalyseerde periode (2003-2009). Status van de data: januari 2010. Op de linker Y-as het aantal nieuw gecertificeerde PV-installaties per jaar resulterend uit het verschil in de accumulatie van aantal systemen in de december rapporten (data geldend op 1 januari van elk jaar), blauwe kolommen. Op de rechter Y-as het aantal Garanties van Oorsprong (GVO's) uitgegeven door CertiQ voor het betreffende jaar (1 GVO gelijkstaand aan 1 MWh aan hernieuwbare productie, 1.000 stuks is 1 GWh). Data verkregen door wederom de accumulatie van de aantallen in de december rapporten van elkaar af te trekken, groene kolommen. Let op de "vele" nieuwe PV-installaties in 2009, het resultaat van de invoering van een nieuw, bureaucratisch subsidiesysteem per 1 april 2008. Die "groei" wel ook meteen relativeren s.v.p.: Vlaanderen zette er in dat jaar met 2,7 maal zo weinig inwoners maar liefst zo'n 42.000 nieuwe installaties bij die ook nog eens per stuk fors groter qua opgesteld vermogen waren... De Nederlandse installaties zijn meestal vrij klein, rond de 2-2,5 kWp/systeem. Impact op "groei" van het aantal uitgegeven GVO's lijkt nauwelijks traceerbaar, zelfs voor het jaar 2009 zelf. Dit lijkt debet aan de vertragingen die zitten in het systeem van certificaat validatie en registratie. En, natuurlijk, omdat het een tijd duurt voordat met een klein PV-systeem zelfs een GVO (= 1 MWh) kan worden geregistreerd als zijnde "opgewekt door de systeem eigenaar". Let op dat de groei in uitgegeven certificaten al 2 tot 3 jaar voor de start van de SDE regeling (1 april 2008) inzette. Het ligt in de lijn van verwachting dat er nog heel wat certificaten voor 2009 achterstallig door CertiQ zullen moeten worden bijgeschreven als netbeheerders hun achterstallige geïnterpoleerde "maandelijkse productie cijfers" deponeren die gebaseerd zijn op een jaarlijkse meting.

Let op dat ondanks de enorme "boom" van nieuwe PV installaties in het topjaar 2003 (zie CBS data elders op deze webpagina), vrijwel geen enkele installatie daarvan als "gecertificeerd" is opgenomen in de CertiQ database.

Feiten update maandrapport 1-3-2010 (overzicht februari 2010, download van CertiQ site dd. 8 maart 2010)

Deze typische, "grillige" en blijvend teleurstellende Nederlandse cijfers altijd in gedachten houden als u de marktgroei van de oosterburen in beschouwing neemt: minimaal 1.000 MWp opgestelde nominale capaciteit per jaar (2008 >1,9 GWp, 2009 mogelijk zelfs ver over de 3 GWp, zie ook voorlopige resultaten Bundesnetzagentur...), goed voor (status 2009 marktprognose BDEW, pdf, mogelijk zwaar onderschat vanwege explosieve eindejaar-spurt met nieuwe capaciteit in BRD) 5.616 GWh op jaarbasis, wat neerkomt op ongeveer 468 GWh gemiddeld per maand nieuwe opwek aan zonnestroom. Dat is bijna 15 maal zoveel nieuwe Duitse fysieke zonnestroom productie per maand als er totaal in de Nederlandse certificatenregeling is geaccumuleerd sinds 2003... NB: de feitelijke totale zonnestroom productie in Nederland, inclusief de talloze niet gecertificeerde installaties, is een groot mysterie, ondanks extreem speculatieve cijfers van het CBS daarover (natte vinger werk). Zie daarvoor mijn kritische kanttekeningen bij de CBS cijfers elders op deze pagina.

*** Berekend door het aantal geaccumuleerde GVO producenten door CertiQ geregistreerd aan het eind van de besproken maand af te trekken van het aantal geaccumuleerde producenten geregistreerd eind maart 2008 (vlak voor start SDE 2008 op 1 april van dat jaar). Deze berekening kon alleen maar redelijk "safe" gedaan worden totdat de impact van de SDE 2009 daadwerkelijk bij CertiQ gestalte ging krijgen. Aangezien pas eind juli 2009 de (in totaal rond de 2.570...) beschikkingen voor in 2009 gedane aanvragen uitgegeven zijn, en er nog steeds lange wachttijden zijn bij de netbeheerders voor het plaatsen van bruto productiemeters, zouden zelfs de reeds na 6 april aan het net gekoppelde nieuwe systemen onder die regeling nog minimaal een maand hebben moeten wachten voordat ze waarschijnlijk een in werking gezette bruto productiemeter hebben. Vanaf dat moment is het natuurlijk een warboel geworden met de cijfers, want toen gingen verschillende SDE beschikkingen (met elk weer onvergelijkbare categorieën) volledig door elkaar heen lopen, ook bij CertiQ. Vanaf dat moment (??? augustus-september 2009 ???) kan er dan ook alleen maar gekeken worden naar de "accumulerende impact" van de SDE regeling, niet meer naar het effect van elk jaar, omdat de cijfers daarvan niet bekend zijn (die liggen bij Agentschap NL/~~SenterNovem~~ en lijken niet te worden vrijgegeven).

Op 1 maart 2010 is de derde SDE ronde (vertraagd) ingaan en direct massaal overtekend. In eerste instantie alleen voor de "kleine" PV-installatie aanvragen (voor de "grotere" projecten kan pas vanaf 31 mei 2010 worden ingetekend). Als alle bureaucratische rompslomp verder versneld zou kunnen worden, gaan er dan al vanaf ongeveer medio 2010, als er mogelijk nieuwe beschikkingen door Agentschap NL uitgegeven zouden kunnen zijn, mogelijk drie SDE regelingen compleet door elkaar heen lopen. Zowel m.b.t. de administratieve afhandeling, als m.b.t. de realisatie... Bovendien moet rekening gehouden worden met - om niet verklaarde reden - uit de GVO regeling "verdwenen" capaciteit. Voorbeelden: (1) mogelijke dip in mei 2009, ondanks de 244 nieuwe SDE intreders, zie ook toelichting over een eerdere bizarre, diepe "dip" onder figuur 1); (2) de "weer ingetrokken" (???) installaties tussen de januari en februari 2010 rapportages van CertiQ...

**** Voor het eerst is door CertiQ een splitsing in deze twee categorieën gemaakt in het overzicht voor maart 2009. SDE klanten die om wat voor (wettelijk legitieme) redenen dan ook hebben geweigerd de automatisch salderende Ferrarismeter in hun meterkast tegen betaling te laten omruilen voor een viertelwerk meter (die invoeding en afname op aparte telwerken kan registreren), worden door CertiQ behandeld "als zouden ze al hun zonnestroom opwek in eigen huis hebben geconsumeerd". De typisch ambtelijke formulering die het gevolg is van het door de knieën gaan van van der Hoeven (EZ) voor druk uit de samenleving om de prima werkende Ferrarismeter te laten hangen, vindt u in de tekst van een zoveelste "ministeriële regeling". Gepubliceerd in de Staatscourant van 3 november 2008 (zie elektronisch exemplaar). De meest pregnante frase daar vindt u in de vorm van een nieuw "lid" (5) van artikel 4, in een prachtige, uit maar liefst 67 woorden bestaande zin die eindigt met de veelzeggende (...) frase: "... wordt, in afwijking van het vierde lid, de hoeveelheid duurzaam opgewekte elektriciteit die door de betreffende productie-installaties op een net wordt ingevoed steeds gesteld op nul kWh." Hier wordt dus gesteld "dat er niets op het laagspanningsnet zou worden ingevoed ten bate van de verstrekking van groencertificaten", terwijl dat fysiek gesproken uiteraard wel degelijk het geval is bij overschot van zonnestroom (bij alle netgekoppelde zonnestroom producenten, maakt niet uit welke meter je hebt). Dit is dan ook Nederland, waar continu aan waanzinnige regelgeving wordt gevingerd, om weer eventjes wat opgeflakkerde paniek de kop in te drukken. De "wetgeving" in Nederland is dan ook een grote ramp van bij elkaar geschraapte gelegenheids-regelgeving waar absoluut geen gezond en doordacht in en in duurzaam beleid van valt te verwachten...

http://www.solarbuzz.com/EUE09.htm (in de abstract voor het marktoverzicht voor Europa staat onder "small emerging markets" Nederland slechts als een voetnoot zonder verdere byzonderheden vermeld in de inhoudsopgave op de website van Solarbuzz...)

Berekeningen en grafieken: Polder PV (geen juridische status, gaarne eerst bericht als u grafieken wilt gebruiken). Correcties, aanvullingen en verhelderingen worden op prijs gesteld. Via mijn mail adres, s.v.p.

Disclaimer. Graphs and data presented on this page and the website Polder PV do not have a legal status. Please refer to the original sources for clarification. This information page is part of a non-commercial private undertaking to enhance public awareness of national and global development in the solar energy industry. Please contact the webmaster if you want to use the graphs made by him from the raw data.

Waar "SenterNovem" is gebruikt op deze pagina gelieve vanaf januari 2010 s.v.p. "Agentschap NL" te lezen (hierin zijn drie EZ organisaties ondergebracht).

webpagina voor het eerst opgemaakt dd. 6 april 2009, daarna indien mogelijk maandelijkse updates:

7 mei 2009, 12 mei 2009 (incl. voorlopige CBS cijfers 2008), 5 juni 2009, 6 juli 2009, 5 augustus 2009, 3 september 2009, 18 september 2009 (definitieve CBS cijfers 2008), 25 september 2009 (klein foutje hersteld), 7 oktober 2009, 5 november 2009, 4 december 2009, 6 januari 2010, 15 januari 2010, 3 februari 2010, 9 maart 2010.


g(r)o(w)ing slow	links	PV-systeem	basics	grafieken graphs	huurwoningen	nieuws	index

(Groei van) zonnestroom in Nederland¹

(Growth of) solar electricity (PV) in the Netherlands¹